Oktay Rifat
Neden Birlikte Güzel?
“Türk-Moğol hükümdar-hatırasını yücelik-şerefiyle birleştiren şair imzası.”
Oktay Rifat, Türk modern-şiir geleneğinin Garip Akımı (I. Yeni) kurucu-üçlüsünden Oktay Rifat Horozcu (1914-1988) üzerinden edebi-belleğe giren ikilidir. Orhan Veli Kanık ve Melih Cevdet Anday ile 1941 Garip manifestosunu birlikte yayımladı. Yaşayıp Ölmek Aşk ve Avarelik Üzerine Şiirler (1945), Elleri Var Özgürlüğün (1966), Koca Bir Yaz (1987) şiir kitapları Türk modern-şiir kanonun temel metinleri arasında yer alır. İkili Moğol-Türk hanedan-tarihini (Oktay = Ögedey Han çağrışımı) ve klasik-Arapça yücelik kavramını (Rifat) birleştirir.
Oktay: anlayışlı, Moğol hanedan çağrışımı · Rifat: yücelik, şeref — birlikte 'anlayışlı-yüce'.
İsimleri Ayrı Ayrı
Ortak Köken
İkilinin iki yarısı, Türkçe-Eski-Türkçe kök ile Arapça-yücelik kavramlarının modern-Türk-edebiyat imzasında bir-araya-getirilmesi olarak şekillenir. Oktay, Eski Türkçe oqtay/oktay — "ok-gibi-keskin, dikkatli, anlayışlı" anlamı taşıyan klasik-Türk erkek-adı; bazı yorumlara göre ok+ay bileşiminden türemiş, "ok-keskinliği-ile-ay-aydınlığı" metaforuyla okunur. Rifat ise Arapça Rifʿat (رفعة) — r-f-ʿ (yükseltmek, yüceltmek) kökünden — "yükselti, yücelik, şeref-mertebesi" anlamı taşır; aynı kökten rafīʿ (yüksek), al-Rāfiʿ (Allah'ın-sıfatı) gelir. İkili bir-araya-geldiğinde keskin-zekâlı-bir-yücelik anlam-bütününü kurar; modern-Türk-şiirinin Garip-üçlüsünün ikinci-üyesi olarak özel-edebi-imzaya dönüşmüştür.
Karakter
Tarihte Bu İkili
Oktay Rifat Horozcu
1914-1988, Trabzon-İstanbulTürk-modern-şiirinin Garip akımı (1941) kurucu-üçlüsünden, Orhan Veli Kanık ve Melih Cevdet Anday ile birlikte Türk-şiir-geleneğinin klasik-divan kalıplarını kıran yenilikçi-şair. Trabzon doğumlu, Galatasaray Lisesi-mezunu, Hukuk Fakültesi-bitirdi. Yaşayıp Ölmek Aşk ve Avarelik Üzerine Şiirler (1945), Aşağı Yukarı (1952), Karga ile Tilki (1954), Elleri Var Özgürlüğün (1966), Yeni Şiirler (1973), Koca Bir Yaz (1987) şiir-kitapları Türk-modern-şiir kanonunun temel-eserleri sayılır. Garip-sonrası dönemde İkinci Yeni hareketinin estetik-arayışlarına da yakınlık-gösterdi; düşsel-imgelem ve halk-türküleri-zemini birleştiren özgün-üslubu Türk-şiirinin modern-evrim-çizgisinde özel-yer-tutar. Oktay Rifat ad-ikilisi onun-mirasıyla Türk-modern-edebiyat belleğine kazınmıştır.
Yazım Varyantları
Aynı ikili, farklı dönem ve metinlerde alışılagelmiş yazım biçimleri.
- Oktay Rifat
- Oktay Rifʿat
- Oktay-Rifat
- Oktay Rıfat
- Oktay Rifat Horozcu
Popülerlik Hikayesi
Oktay tek-isim olarak Türkçe-öz-isim-geleneğinin yaygın-temsilcilerinden, peak rank #50-100 bandında, günümüzde dusuyor-trendinde. Rifat tek-isim olarak Tanzimat-Cumhuriyet-erken-dönemi yaygın-tercih, günümüzde nadirleşmiş, dusuyor-trendinde. Bileşik Oktay Rifat form'u Türk-modern-edebiyat-aile geleneğinde Oktay Rifat Horozcu'nun Garip-akımı mirasının taşıyıcısı olarak modern-aydın-edebi ailelerde sembolik-tercih konumunu korur; tek-bir-edebi-figüre bağlı yerleşik-imza olarak Türk-edebi-belleğinde anılır.