Burhanettin

Burhanettin, Arapça compound Burhān al-Dīn (برهان الدين) — iki söz-örgüsünün terkibinden yapılmıştır: al-Burhān ("kanıt-ispat-açık-delil; klasik Arap-Sami söz-örgüsünün söz-merkezi söz-yapısı") + al-Dīn ("din-yargı-borç") söz-unsurlarının birleşmesiyle yapılmış klasik halk-İslamî compound theofor söz-yapısının söz-imgesidir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Dinin kanıtı, ispatı manasında nitelendirir. Klasik halk-Selçuklu-Memlûk-Osmanlı söz-örgüsünün söz-merkezindeki âlim-onursal-yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Aynı söz-imge-ailesinden Necmeddin (dinin-yıldızı), Salahaddin (dinin-iyiliği), Şemsettin (dinin-güneşi), Bahaddin (dinin-parlaklığı) yan-örgüsü oluşur. *Tarihsel-yan-bağlam klasik halk-Anadolu Beyliği söz-örgüsünün söz-merkezindeki Sultan Burhânettin Ahmed**: Sultân Burhânettin Ahmed (1345-1398; klasik halk-Eretnâ Beyliği'nin son-sultânı, sonra Sîvâs-Beyliği kurucusu, klasik halk-Türkçe-divan-şâiri yan-bağlamı söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; Türkçe-divan klasik halk-divan-şiir söz-örgüsünün söz-merkezi söz-imgesi). Compound theofor olduğu için Kur'an'da yer almaz; al-Burhān* tek-başına Kur'an'da çok-yan-bağlamlıdır (Bakara 2:111, Yûsuf 12:24 yan-bağlamı). 141 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2022'de #472 sıradadır.

Arapça compound Burhān al-Dīn (برهان الدين), iki söz-örgüsünün terkibinden yapılmıştır: al-Burhān ("kanıt-ispat-açık-delil; klasik halk-Arap-Sami söz-örgüsünün söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden Berhân, Bârihîn, Mubarhin yan-form söz-yapıları yan-örgüsü; Yunanca baruēné/parousia yan-bağlamlı yan-form söz-imge yan-bağlanır") + al-Dīn ("din-yargı-borç; klasik halk-Arap-Sami söz-örgüsünün söz-merkezi söz-yapısı") söz-unsurlarının birleşmesiyle yapılmış klasik halk-İslamî compound theofor söz-yapısının söz-imgesi. Klasik halk-Selçuklu-Memlûk-Osmanlı söz-örgüsünün söz-merkezindeki âlim-onursal-yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Aynı söz-imge-ailesinden Necmeddin (dinin-yıldızı), Salahaddin (dinin-iyiliği), Şemsettin (dinin-güneşi), Bahaddin (dinin-parlaklığı), Cemâleddîn (dinin-güzelliği), Şehâbeddîn (dinin-meteoru) söz-yapıları yan-örgüsü oluşur. *Tarihsel-yan-bağlam klasik halk-Anadolu Beyliği söz-örgüsünün söz-merkezindeki Sultan Burhânettin Ahmed**: Sultân Burhânettin Ahmed (1345-1398; klasik halk-Eretnâ Beyliği'nin son-sultânı 1378-1398, sonra Sîvâs-Beyliği kurucusu, klasik halk-Türkçe-divan-şâiri yan-bağlamı söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; Burhânettin Dîvânı klasik halk-Eski-Anadolu Türkçesi divan-şiirinin söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır). Kur'ânî yan-bağlam yan-yapı: compound Burhān al-Dīn Kur'an'da yer almaz; ancak al-Burhān tek-başına Kur'an'da çok-yan-bağlamlıdır — Bakara 2:111 Qul hātū burhānakum in kuntum ṣādiqīn ("doğru söylüyorsanız delilinizi getirin"), Yûsuf 12:24 raʾā burhāna rabbihi ("Rabbinin delilini gördü" — Hz. Yûsuf yan-bağlamı söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır), Enbiyâ 21:24 Hādhā dhikru man maʿiya wa-dhikru man qablī, Mü'minûn 23:117 Wa-man yad'u ma'a Allāhi ilāhan ākhara lā burhāna lahu bihi, Kasas 28:32 fa-dhānika burhānāni min rabbika ilā fir'awn (Hz. Mûsâ-Firavun yan-bağlamı), Nisâ 4:174 Yā ayyuhā al-nāsu qad jā'akum burhānun min rabbikum söz-yapıları yan-örgüsü oluşur. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Burhânettin* yan-formunda yerleşmiştir; özellikle Doğu-Anadolu, İç-Anadolu, Marmara muhafazakâr ailelerinin sevdiği klasik İslami compound theofor erkek adı oldu.