Cemal

Enver ve Talat ile birlikte İttihat ve Terakki'nin üç güçlü paşasından biri; 1913 Bâb-ı Âli Baskını'ndan sonra fiilî iktidarın ortağı oldu. Birinci Dünya Savaşı'nda 4. Ordu komutanı olarak Suriye-Filistin-Hicaz cephesini yönetti. Tartışmalı bir isimdir: Suriye'de Arap milliyetçilerine karşı yürüttüğü sert baskı ve 1916 Beyrut-Şam idamlarıyla anıldığı kadar bölgedeki imar çalışmalarıyla da anılır. 1918 Mondros Mütarekesi'nin ardından yurt dışına kaçtı; 1922'de Tiflis'te Ermeni militan Stepan Dzağigyan tarafından öldürüldü.

Asıl adı Cemalettin Seber olan Cemal Süreya, İkinci Yeni şiirinin en tanınan adıdır. Üvercinka (1958), Göçebe (1965) ve Beni Öp Sonra Doğur Beni (1973) kitaplarıyla 20. yüzyıl Türk şiirinin imgeci damarının simge ismi oldu; Şapkam Dolu Çiçekle (1976) ise şairler üzerine yazdığı denemeleri toplar. 1938 Dersim olaylarının ardından ailesi Bilecik'e sürgün edildi, çocukluğu bu sürgünde geçti. Şiirleri bugün en çok okunan, en çok alıntılanan Türkçe şiirler arasındadır.

İkinci Yeni şiir akımının manifesto niteliğindeki ilk şiir kitaplarından biridir. Üvercinka sözcüğü Cemal Süreya'nın uydurduğu bir tek kullanımlık neolojizmdir — bu adlandırma tercihi akımın klasik klişe kırma tutumunun simgesi oldu. Türk modern şiirinde 1950 sonrası dil imge kırılmasının başlatıcı metinlerinden biri olarak kabul edilir.

Türk Beşleri'nin (Ahmet Adnan Saygun, Ulvi Cemal Erkin, Hasan Ferit Alnar, Necil Kâzım Akses ile birlikte) en tanınan bestecilerinden biri (1904-1985). Türk çok sesli Batı klasik müzik geleneğinin Cumhuriyet kurucu kuşağının üyesidir. İstanbul Şehir Tiyatroları için yazdığı operetler ve Enstantane (1932) gibi eserleriyle tanındı; adını taşıyan Cemal Reşit Rey Konser Salonu 1989'da Harbiye'de açıldı.

Türk boksör (1943-2004). 1964 Tokyo ve 1968 Meksika Olimpiyatları'nda Türkiye'yi temsil eden tanınmış sporcu; Türk amatör boks tarihinin 1960'lar kuşağının önemli ismidir.