Fetih

Fetih, Arapça al-Fatḥ (الفتح) — f-t-ḥ (açma-zafer, klasik Arap-Sami söz-örgüsünün söz-merkezi söz-yapısı) kökünün söz-yapı söz-yapısının söz-imgesi al-Fatḥ — açma, zafer, klasik halk-Arap-İslam söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Açma manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden al-Fatḥ (Allah'ın al-Fattāḥ esmâsı; klasik halk-Sebe' 34:26 Wa-Huwa al-Fattāḥu al-'Alīm söz-merkezi yan-bağlamı; bk. Fettah maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada), al-Fattāḥ (Allah'ın esmâsı), Fâtih (yan-form söz-yapısı; bk. Fatih maddesi yan-form söz-örgüsü), al-Fātiḥah (klasik halk-Fâtiha Sûresi söz-merkezi söz-yapısı), al-fatāwā (fetva-yan-yapı), Mekkiye (yan-form söz-yapısı; bk. Mekkiye maddesi yan-form söz-örgüsü Fath 48:24 söz-merkezi yan-bağlamı kök-aile-detayı orada) yan-örgüsü oluşur. Kur'ânî yan-bağlam Fetih Sûresi 48:1'de söz-merkezindedir — Innā fataḥnā laka fatḥan mubīnā ("Şüphesiz biz sana apaçık bir zafer verdik"). Klasik halk-Tafsîr söz-örgüsünde al-Fatḥ — Hudaybiye-musâlahası (628; bk. Mekkiye maddesi yan-form söz-örgüsü Fath 48:24 söz-merkezi yan-bağlamı kök-aile-detayı orada) ve klasik halk-Mekke-Fethi (630) söz-merkezi yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. *Tarihsel-Osmanlı yan-bağlamı klasik halk-İstanbul-Fethi söz-örgüsünün söz-merkezindeki Sultan Fâtih Mehmed II**: II. Mehmed Fâtih Sultan Mehmed (1432-1481; klasik halk-İstanbul-Fethi 29 Mayıs 1453 söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; bk. Fatih* maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada) klasik halk-Osmanlı söz-örgüsünün söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır. 93 yıllık TÜİK tarihiyle 2025'te #437 sıradadır.

Arapça al-Fatḥ (الفتح), f-t-ḥ ("açma-zafer; klasik halk-Arap-Sami söz-örgüsünün söz-merkezi söz-yapısı; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde f-t-ḥ kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-Fatḥ — açma/zafer, al-Fattāḥ — Allah'ın al-Fattāḥ esmâsı; klasik halk-Sebe' 34:26 söz-merkezi yan-bağlamı, Fâtih — fâtih, al-Fātiḥah — Fâtiha Sûresi, al-fatāwā — fetvalar, al-iftitāḥ — açılış, al-mafātīḥ — anahtarlar, Mafātīḥ al-Ghayb (Razī'nin Tafsîri yan-bağlamı; bk. Fahreddin maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada Fakhr al-Dīn al-Rāzī yan-bağlamı), Miftāḥ — anahtar, Mekkiye (bk. Mekkiye maddesi yan-form söz-örgüsü Fath 48:24 söz-merkezi yan-bağlamı kök-aile-detayı orada), Fettah (bk. Fettah maddesi yan-form söz-örgüsü) yan-örgüsü") kökünün söz-yapı söz-yapısının söz-imgesi al-Fatḥ — açma, zafer, klasik halk-Arap-İslam söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Açma manasında nitelendirir. Kur'ânî yan-bağlam Fetih Sûresi 48:1'de söz-merkezindedir — Innā fataḥnā laka fatḥan mubīnā li-yaghfira laka'llāhu mā taqaddama min dhanbika wa-mā ta'akhkhar ("Şüphesiz biz sana apaçık bir zafer verdik. Allah, böylece senin geçmiş ve gelecek günahlarını bağışlasın") söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır. Klasik halk-Tafsîr söz-örgüsünde (Tabarī, Razī, Beydâvî, İbn Kesîr) al-Fatḥ — Hudaybiye-musâlahası (628; bk. Mekkiye maddesi yan-form söz-örgüsü Fath 48:24 söz-merkezi yan-bağlamı kök-aile-detayı orada) ve klasik halk-Mekke-Fethi (630) söz-merkezi yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Aynı kök-ailesinden Naṣr 110:1 Idhā jā'a naṣru'llāhi wa al-fatḥ ("Allah'ın yardımı ve fetih (Mekke-Fethi) geldiği zaman"), Sebe' 34:26 Wa-Huwa al-Fattāḥu al-'Alīm ("O, hüküm veren ve bilendir"; bk. Fettah maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada), Sâd 38:50 Jannāti 'adnin mufattaḥatan lahum al-abwāb ("İçinde kapıları kendileri için açılan Adn cennetleri"), Bakara 2:89 yastaftiḥūna 'alā lladhīna kafarū — "İnkâr edenlere karşı yardım/fetih dilerlerdi" söz-merkezi yan-yapı söz-yapısının söz-imgeleri yan-bağlanır. *Tarihsel-Osmanlı yan-bağlamı klasik halk-İstanbul-Fethi söz-örgüsünün söz-merkezindeki Sultan Fâtih Mehmed II**: II. Mehmed Fâtih Sultan Mehmed (1432-1481; klasik halk-Osmanlı VII. Pâdişâhı 1444-1446, 1451-1481; klasik halk-İstanbul-Fethi 29 Mayıs 1453 söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; bk. Fatih maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada) klasik halk-Osmanlı söz-örgüsünün söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; "Anlaşılmıştır ki yine geldim — yine fâtihim, yine fâtihim" söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır. Hz. Peygamber'in Constantine'in fetih hadisi — "İstanbul mutlaka fethedilecektir. Onu fetheden komutan ne güzel komutandır, onu fetheden ordu ne güzel ordudur" hadis-yan-bağlamı söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır (klasik halk-Müsned-i Ahmed yan-bağlamı yan-bağlanır). Klasik halk-Sufi-tasavvuf söz-örgüsünde al-Fatḥ — kalp-açılması, manevî-açılım söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır (Şeyh Muhyiddîn ibn 'Arabī 1165-1240 al-Futūḥāt al-Makkiyya — Mekke-Açılımları söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır; bk. Muhittin maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada). Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle al-Fatḥ / Fetḥ / Fetih* yan-formunda yerleşmiştir; özellikle Doğu-Anadolu, Güneydoğu-Anadolu, İç-Anadolu Sünnî-muhafazakâr ailelerinin sevdiği klasik İslami erkek adı oldu.