Gazel

Gazel, Arapça el-gazal sözcüğünden gelen bir kız adıdır ve iki paralel anlam taşır. Birincisi klasik divan edebiyatındaki gazel nazım biçimidir; 5-15 beyitli, aşk temalı ve son beyitte şairin mahlasının geçtiği lirik şiir formudur. Hafız (1315-1390), Fuzuli (1494-1556), Baki (1526-1600) ve Nedim (1681-1730) bu nazım biçiminin zirvelerindendir. İkinci anlamı Arapça ghazal (ceylan, gazal) sözcüğüyle akraba olduğu kabul edilen yorumdur; bu okuma sevgilinin narin güzelliğini tasvir eden standart bir benzetme oluşturur. Türk halk müziğinin uzun hava türündeki yöresel adı da gazeldir.

Arapça el-gazal sözcüğü klasik Arap şiir geleneğinin köklü kavramlarındandır. Cahiliye dönemi Arap şiirinde el-gazal aşk temalı kısa şiirleri anlatırdı; klasik İslam edebiyat eleştirisi geleneğinde Pers şair Sa'di ve Hafız bu nazımı zirvesine taşıdılar. Türk divan edebiyatında gazel, 5-15 beyitli, kafiyeli, lirik aşk veya tasavvuf şiir biçimidir; her beyitte aşkın bir başka yüzü işlenir ve son beyitte (makta') şair mahlasını anar. Türk halk müziği geleneğinde gazel sözcüğü ayrı bir anlam taşır; uzun hava türündeki yöresel söyleyişlere verilen addır. Arapça ghazal (ceylan, gazal) sözcüğüyle de akraba sayılır.