Gülseher

Gülseher, Pers compound: gül ("gül-çiçeği — Rosa-genus; klasik Pers divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki estetik-merkez söz-yapısı; bk. Yazgül, Gülzade, Gülendam, Sergül, Gülbin, Sadegül, Gülin maddeleri yan-form söz-örgüsü") ve seher (Pers saḥar سحر — "seher-vakti, şafak-yan-yansıyan, gün-doğumundan-önceki-saat") söz-unsurlarının terkibinden seher-vakti-açan-gül, şafak-yan-yansıyan-gül, klasik halk-Pers-Türk halk-zarafet söz-yapısının söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. seher yan-yapısı klasik İslamî tasavvuf-edebî söz-örgüsünde seher-vakti — al-saḥar — klasik İslamî tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; klasik halk-tasavvuf-edebî söyleminde seher-yan-yapı — kalbin-en-saf-mertebesi söz-yapısı yan-bağlanır. Klasik Pers divan-şiir geleneğinde gül-i saḥar (seher-gülü), gül-i sapīda-dam (gün-doğumu-gülü), gül-i bāmdād (sabah-gülü) yan-form söz-yapıları sevgili-tasvirinin söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. gül- / -gül compound söz-yapıları klasik Anadolu Türk halk-zarafet-söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgelerindendir; bk. ilgili maddeler yan-form söz-örgüsü detayı orada. 137 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #405 sıradadır.

Pers compound Gülseher, iki Pers söz-unsurunun terkibinden yapılmıştır: gül ("gül-çiçeği — Rosa-genus; klasik Pers divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki estetik-merkez söz-yapısı; bk. Yazgül, Gülzade, Gülendam, Sergül, Gülbin, Sadegül, Gülin maddeleri yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada") ve seher (Pers saḥar سحر — "seher-vakti, şafak-yan-yansıyan, gün-doğumundan-önceki-saat; klasik Pers-Arap söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; aynı kök-ailesinden saḥarī — seher-yan-yapı, al-saḥar — seher-vakti, al-musaḥḥir — seher-vakti-uyandıran yan-form söz-yapısı, al-istisḥār — yan-form söz-yapısı; klasik İslamî söz-örgüsünde al-saḥar — Allah'ın sevdiği seher-vakti söz-yapısının söz-merkezindeki söz-imgesi yan-bağlanır"). Birleşim Gül-Seher = "seher-vakti-açan-gül, şafak-yan-yansıyan-gül, klasik halk-Pers-Türk halk-zarafet söz-yapısının söz-merkezindeki söz-yapısı". seher yan-yapısı klasik İslamî tasavvuf-edebî söz-örgüsünde seher-vakti — al-saḥar — klasik İslamî tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; klasik Sünni-tasavvuf söz-örgüsünde al-istighfār bi-l-asḥār (seher-vakti-istiğfâr) — Âl-i 'Imrân 3:17 Wa-l-mustaghfirīna bi-l-asḥār — "Seher-vakitlerinde istiğfâr-edenler" yan-bağlamlı söz-yapısının söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; Zariyât 51:18 Wa-bi-l-asḥāri hum yastaghfirūn — "Seher-vakitlerinde [Rablerinden] mağfiret-dilerler" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî tasavvuf-jargonunun söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır. Klasik halk-tasavvuf-edebî söyleminde seher-yan-yapı — kalbin-en-saf-mertebesi söz-yapısı; klasik halk-Pers-Türk söz-örgüsünde seher-vakti-yârın-onursal-yan-yapısı, seher-vakti-yârın-aşk-yan-yumuşak söz-yapısı yan-form söz-yapıları klasik divan-edebî söz-örgüsünün söz-imgesi yan-bağlanır. Klasik Pers divan-şiir geleneğinde Hâfız Şîrâzî (1315-1390), Sa'dī Şîrâzî (1210-1291), Câmî (1414-1492), Şeyh Galib (1757-1799), Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (1207-1273), Nizâmî Gencevî (1141-1209) gibi büyük şâirler-pîrler gül-i saḥar (seher-gülü), gül-i sapīda-dam (gün-doğumu-gülü), gül-i bāmdād (sabah-gülü), gül-i sapīde-rû (gün-doğumu-yüzlü-gül), seher-i 'aşk (aşk-seheri), seher-i 'ārifān (âriflerin-seheri), bād-i saḥar (seher-yeli) yan-form söz-yapılarını klasik divan-edebî söz-örgüsünün söz-imgesi şeklinde işler. gül- / -gül compound söz-yapıları klasik Anadolu Türk halk-zarafet-söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgelerindendir; Gülnaz, Gülşen, Gülbahar, Gülnur, Gülizar, Gülüstan, Gülbeyaz, Gülcihan, Gülfer, Gülşah, Gülperi, Gülay, Gülenay, Gülsüm, Gülümser, Gülser, Gülzade, Gülendam, Gülşan, Yazgül, İsmigül, Esengül, Aygül, Bingül, Songül, Yıldızgül, Fatmagül, Mihrican, Sergül, Gülbin, Sadegül, Gülin, Gülseher (bk. ilgili maddeler — yan-form söz-örgüsü detayı) yan-örgüsü oluşmuştur. Gülseher özellikle 1888'den itibaren Anadolu kırsal-bölge halk-zarafet ailelerinin sevdiği klasik kız adı oldu; klasik halk-türkü-edebî söyleminde Gülseher-yârın-yumuşak-yan-yan-zarafeti, Gülseher-yârın-onursal-yan-yan-asîlliği, Gülseher-yârın-seher-yan-yan-zarafeti yan-form söz-yapıları yer aldı.