Hanım

Hanım, Türkçe bir addır: 'bey, egemen kişi' anlamındaki han sözcüğüne birinci kişi iyelik eki -ım gelmiştir, yani kelimesi kelimesine 'beyim, efendim' demektir. Sözcük en az 13. yüzyıldan beri kadınlara saygı hitabı olarak kullanılır; Begüm de beğ (bey) sözcüğüne aynı ekin gelmesiyle kurulmuştur. Sözlükte 'kadınlığın bütün iyi niteliklerini taşıyan kadın' anlamına da gelen Hanım, Anadolu'nun en köklü kız adlarındandır. Eski Türk kağanlarının eşlerine verilen katun (hatun) unvanı ise ayrı bir sözcüktür. TÜİK kayıtlarında Hanım ismine ilk olarak 1850 yılında rastlanmaktadır. İsim, 1922 yılında 16. sırayla zirvesine çıkmıştır. Güncel olarak 2025 yılı verilerinde 376. sırayla listelenmektedir.

Hanım, Türklerin en eski hükümdarlık unvanlarından han sözcüğüne birinci kişi iyelik eki -ım getirilerek kurulmuştur. Han, kağan (hakan) unvanının bir biçimidir; 8. yüzyıl Uygur yazıtlarında hükümdar için geçer. Sözcük sonradan 'bey, egemen kişi' anlamında genel bir saygı sözcüğüne dönüştü. 'Beyim' anlamındaki hanım da en az 13. yüzyıldan beri kadınlara saygıyla seslenmek için kullanılır. Aynı yapı Begüm'de görülür: beğ (bey) sözcüğüne aynı ek gelmiş, Babür sarayında unvan olmuştur. Göktürk yazıtlarında kağanın eşi için geçen katun ise ayrı bir sözcüktür; zamanla hatun biçimini almış, Osmanlı'nın ilk dönemlerinde padişah eşleri ve Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan'ın eşi Despina Hatun gibi hanedan kadınları bu unvanla anılmıştır; Moğolcada hatan biçiminde yaşar. Bugün hanım hem gündelik bir saygı hitabıdır (hanımefendi, hanım kız) hem de kişi adıdır; ad olarak kullanımı 1980'lerden sonra hızla azalmıştır.