Hanım

Hanım, Türk-Moğol haqatun/qatun (kadın hükümdar, hatun) sözcüğünün küçültme saygı formu olarak Türkçeye yerleşmiş, kadın, eş, hanımefendi anlamlarında saygı hitabıdır. Aynı zamanda kadınlığın iyi niteliklerini taşıyan kadın için kullanılan kişi adı olarak da yer alır. Göktürk yazıtlarındaki qatun (kağanın eşi) sözcüğünün modern Türkçedeki devamıdır.

Türkçe Hanım, Türk-Moğol step kültürünün kadın hükümdar terminolojisinden gelir. Göktürk yazıtlarında (8. yüzyıl) qatun (kağanın eşi, kadın hükümdar) ve qagan-qatun (kağan eşi hükümdarlık çifti) terimleri yer alır. Sözcük zamanla hatun (Osmanlı saray hanımları için saygı unvanı) ve sonradan hanım (modern Türkçe genel saygı hitabı) olarak evrildi. Hanım sözcüğü hem genel kadın saygı hitabıdır (hanımefendi, hanım kız) hem kişi adı olarak Anadolu kız adlarının köklü kategorisindendir. Aynı kök Moğolca qatan ve Manchurca gege sözcükleriyle ilişkilidir. Bizans ve Osmanlı kayıtlarında Khatun unvanı taşıyan kadın hükümdarlar (örn. Despina Hatun, Hürrem Sultan'ın bir lakabı Hatun) yer alır.