Mahperi

Mahperi, Pers compound: māh (Pers — "ay, klasik halk-Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı") ve parī (Pers — "peri, klasik halk-Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı") söz-unsurlarının terkibinden ay-gibi-peri-güzel, ay-yüzlü-peri, klasik halk-Pers-Türk divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Ay gibi, peri kadar güzel manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden Mâh-likâ (yan-form söz-yapısı; bk. Mehlika maddesi yan-form söz-örgüsü), Mâhinûr, Mâh-perî, Mâh-peyker — ay-yapılı, Mâh-rū — ay-yüzlü, Mâh-i Ka'na, Mâh-tâb — ay-ışığı, Peri (yan-form söz-yapısı; bk. Peri maddesi yan-form söz-örgüsü), Perizade (yan-form söz-yapısı; bk. Perizade maddesi yan-form söz-örgüsü), Perinaz (yan-form söz-yapısı; bk. Perinaz maddesi yan-form söz-örgüsü), Perihan yan-örgüsü oluşur. *Tarihsel-Selçuklu yan-bağlamı klasik halk-Anadolu Selçuklu söz-örgüsünün söz-merkezindeki Mahperi Hatun**: Mahperi Hâce Hatun (öl. 1254-sonrası; II. Gıyâseddîn Keyhüsrev'in 1237-1246 saltanatı eşi yan-bağlanır; oğlu II. 'Izz al-Dīn Keykâvus 1246-1262; bk. İzettin, İzzeddin maddeleri yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada; klasik halk-Anadolu Selçuklu altın-çağı söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır), klasik halk-Erzincan Hâtuniye Câmii (1247) bânisi söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; Kayseri Hunat Hâtun Külliyesi* (1238) — klasik halk-Selçuklu-mimarî söz-örgüsünün söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır. 88 yıllık TÜİK tarihiyle 2025'te #403 sıradadır.

Pers compound Mahperi (ماهپرى), iki söz-örgüsünün terkibinden yapılmıştır: māh ("ay; klasik halk-Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; aynı kök-ailesinden māh-rū — ay-yüzlü, māh-jabīn — ay-alın, māh-likā — ay-görünüşlü, māh-tāb — ay-ışığı, māh-i 'aşk — aşk-ayı, Māhinūr — ay-nûru, Māh-Pâra — ay-parçası, Māh-Pesend — ay-beğenen, Māh-perî — ay-perî, Māh-peyker — ay-yapılı yan-form söz-yapıları yan-örgüsü; bk. Mehlika maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada") ve parī ("peri; klasik halk-Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; aynı kök-ailesinden parī-rū — peri-yüzlü, parī-paykar — peri-yapılı, parī-zād — peri-evladı, parī-vash — peri-gibi, Perî-Han, Perî-Zâde, Perî-Naz, Pernihan, Pernur yan-form söz-yapıları yan-örgüsü; bk. Peri, Perizade, Perinaz maddeleri yan-form söz-örgüsü") söz-unsurlarının birleşmesiyle oluşmuştur. Birleşim Māh+Parī = "ay-gibi-peri-güzel, ay-yüzlü-peri, klasik halk-Pers-Türk divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı". TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Ay gibi, peri kadar güzel manasında nitelendirir. *Tarihsel-Selçuklu yan-bağlamı klasik halk-Anadolu Selçuklu söz-örgüsünün söz-merkezindeki Mahperi Hatun**: Mahperi Hâce Hatun (öl. 1254-sonrası; klasik halk-Antakya-Hıristiyan-yan-bağlamlı kabile-yan-bağlamı yan-bağlanır; II. Gıyâseddîn Keyhüsrev'in 1237-1246 saltanatı eşi yan-bağlanır; oğlu II. 'Izz al-Dīn Keykâvus 1246-1262 saltanat-yan-bağlamı yan-bağlanır; klasik halk-Anadolu Selçuklu altın-çağı söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; bk. İzettin, İzzeddin maddeleri yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada; klasik halk-Aladdin Keykubâd I 1220-1237 söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; bk. Aladdin, Alaeddin maddeleri yan-form söz-örgüsü), klasik halk-Erzincan Hâtuniye Câmii (1247) bânisi söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; Kayseri Hunat Hâtun Külliyesi (1238) — klasik halk-Selçuklu-mimarî söz-örgüsünün söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır (Câmi, medrese, türbe, hamam söz-merkezi yan-yapı yan-bağlanır). Klasik halk-Pers-Türk divan-şiir geleneğinde māh-parī — sevgili-tasvirinin söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır (Hâfız Şîrâzî, Sa'dī, Câmî, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Şeyh Galib māh-parī yan-bağlamı söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır; bk. Hafız, Gazel, Celaleddin maddeleri yan-form söz-örgüsü). Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Māh-Parī / Mâh-Perî / Mahperi* yan-formunda yerleşmiştir; özellikle 19.-20. yüzyıl Osmanlı-saray-yan-bağlamlı ve Cumhuriyet-eri laik-eğitimli orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif klasik kız adı oldu.