Mehlika

Mehlika, Pers-Arap compound: māh (Pers — "ay, klasik halk-Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı") ve likā (Arapça liqā' لقاء — "yüz, görünüş, klasik halk-Arap söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı") söz-unsurlarının terkibinden ay-parçası, ay-yüzlü, çok-güzel-kadın, klasik halk-Pers-Türk divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Ay parçası, çok güzel kadın manasında nitelendirir. Klasik Pers divan-şiir geleneğinde māh-rū (ay-yüzlü), māh-jabīn (ay-alın), māh-i 'aşk (aşk-ayı), māh-likā (ay-görünüşlü) yan-form söz-yapıları sevgili-tasvirinin söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. *En bilinen edebî-yan-bağlamı klasik 20. yüzyıl Türk şiirinin söz-merkezindeki Mehlika Sultan** — Yahya Kemal Beyatlı'nın (1884-1958) klasik halk-Türk-Servet-i Fünûn-Cumhuriyet edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki Mehlika Sultan* (1919) şiirinin söz-merkezi figür-yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. 135 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #382 sıradadır.

Pers-Arap compound Mehlika (Mâh-likâ), iki söz-örgüsünün terkibinden yapılmıştır: māh (Pers — "ay, klasik halk-Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; aynı kök-ailesinden māh-rū — ay-yüzlü, māh-jabīn — ay-alın, māh-tāb — ay-ışığı, māh-i 'aşk — aşk-ayı, māh-likā — ay-görünüşlü, Māhinūr — ay-nûru; bk. Mahinur maddesi yan-form söz-örgüsü, Māh-Pâra — ay-parçası, Māh-Pesend — ay-beğenen, Māh-perî — ay-perî yan-örgüsü; klasik Pers divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki estetik-merkez söz-yapısı") ve likā (Arapça liqā' لقاء — "yüz, görünüş, klasik halk-Arap söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde l-q-y kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-liqā' — buluşma, karşılaşma, al-ālqā — yan-form söz-yapısı, al-mulāqāt — buluşma yan-örgüsü"). Birleşim Māh-Likā = "ay-parçası, ay-görünüşlü, çok-güzel-kadın, klasik halk-Pers-Türk divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı". TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Ay parçası, çok güzel kadın manasında nitelendirir. Klasik Pers divan-şiir geleneğinde Hâfız Şîrâzî (1315-1390; bk. Hafız, Gazel maddeleri yan-form söz-örgüsü), Sa'dī Şîrâzî, Câmî, Şeyh Galib, Mevlânâ, Nizâmî gibi büyük şâirler-pîrler māh-rū (ay-yüzlü), māh-jabīn (ay-alın), māh-i 'aşk (aşk-ayı), māh-likā (ay-görünüşlü), māh-pîker (ay-yapılı), māh-tâb (ay-ışığı), Māh-i Ka'na (Ken'an-ayı; klasik halk-Hz. Yûsuf yan-bağlamı yan-bağlanır), māh-pâra (ay-parçası) yan-form söz-yapılarını sevgili-tasvirinin söz-merkezindeki söz-imge şeklinde işler. *En bilinen edebî-yan-bağlamı klasik 20. yüzyıl Türk şiirinin söz-merkezindeki Mehlika Sultan**: Yahya Kemal Beyatlı'nın (1884-1958, klasik 20. yüzyıl Türk şiir-edebî söz-örgüsünün söz-merkezi pîri yan-bağlanır) Mehlika Sultan (1919) şiirinin söz-merkezi figür-yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; Kendi Gök Kubbemiz (1961) yan-form yan-bağlanır. Mehlika Sultan — "Mehlika Sultan'a aşık yedi-genç / Gece-şehrin-kapısından çıktılar" — klasik halk-Cumhuriyet-Servet-i Fünûn-Türk edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Klasik halk-Pers söz-örgüsünde Mehlika — sevgili-tasvirinin söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Klasik halk-Osmanlı saray-edebî söyleminde Mehlika-Hatun (klasik halk-saray-yan-yapı söz-yapısı) yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Mâh-likâ / Mehlika yan-formunda yerleşmiştir. Mehlika özellikle 1890'dan itibaren laik-eğitimli orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif modern kız adı oldu (1919 Yahya Kemal Mehlika Sultan* şiiriyle popülerlik-zirvesine ulaştı).