Mülkiye

Mülkiye, Arapça mulkiya (ملكية) — m-l-k (sahip-olmak; yönetmek) kökünden — yönetimsel, mülk-yönetimine-ait, devlete-ait anlamlarına gelir. Klasik Osmanlı saray-bürokrasi söz-dağarcığında Mülkiye iki ayrı kullanımıyla yer alır: (1) klasik al-mulk — mülk, krallık, yönetim-tahtı; al-Mulk Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından — Sahip, Mülk Suresi 67'nin adı; (2) Osmanlı Mekteb-i Mülkiye-i Şâhâne (1859 — modern Türk-yönetici-akademisinin kurucusu, bugünkü Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nin temel-kurumu) — Mülkiye lakabı bu okul-mezunlarının onursal-kategorisidir. Aynı kökten al-Mālik (Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından — Mülk-Sahibi, Fâtiha 4 Mālik yawmi al-dīn), al-Mulk (krallık, yönetim — Mülk Suresi 67:1 Tabāraka lladhī bi-yadihi al-mulk), malaka / yamliku (sahip-oldu / sahip-olur), al-mamlaka (krallık, devlet) türetilmiştir. Osmanlı eğitimli ailelerinin sevdiği zarif kız-adıdır; 130 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #404 sıradadır.

Arapça mulkiya (ملكية), m-l-k ("sahip-olmak; yönetmek; mülk-edinmek; krallık-otoritesini-elinde-bulundurmak") kökünden türetilmiş bir relatif-sıfat dişil-formudur — yönetimsel, mülk-yönetimine-ait, devlete-ait. Aynı kök-ailesinden al-mulk ("mülk, krallık, yönetim-tahtı; klasik İslamî teoloji-jargonunda Allah'ın evrene-mutlak-sahipliği"; Mülk Suresi 67'nin adı: Tabāraka lladhī bi-yadihi al-mulk — "Mülk elinde bulunan Allah ne yücedir!"; Âl-i İmrân 3:26 qul Allāhumma Mālika al-mulk tu'tī al-mulka man tashā' — "De ki: Ey mülkün sahibi olan Allah'ım, mülkü dilediğine verirsin"), al-Mālik ("Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından — Mülk-Sahibi"; Fâtiha 1:4 Mālik yawmi al-dīn — "hesap-gününün mâliki"), al-Malīk ("Yönetici, Hükümdar; fa'īl mübalağa-form, klasik İslamî kelâm-jargonunda Allah'a-nisbet onursal-sıfat"; Kamer 54:55 fī maq'adi ṣidqin 'inda Malīkin Muqtadir — "Mukaddes ve doğru mertebede, kudretli bir hükümdarın yanında"), al-mamlaka (krallık, devlet — modern Arapçada al-Mamlaka al-'Arabiyya al-Sa'ūdiyya — Suudi-Arabistan Krallığı), malaka / yamliku (sahip-oldu / sahip-olur — Kur'an'da pek çok yerde), al-mamlūk (sahip-olunmuş, köle; aynı kökten gelir tarihsel Memlük hânedanı — "köle-asıllı yönetici-grubu"), al-Mulūk (krallar — çoğul-form), al-mulkiyya (mülkiyet, yönetim-niteliği). Klasik Osmanlı saray-bürokrasi söz-dağarcığında Mülkiye özellikle 1859'da II. Mahmud-Sultan Abdülmecid döneminde kurulan Mekteb-i Mülkiye-i Şâhâne okuluyla onursal-kategori şeklinde yerleşti; bu okul Osmanlı modernleşme-bürokrasi-eğitiminin temel-kurumu, klasik Osmanlı sivil-yönetim-yetiştirme akademisidir. Mülkiye mezunları (mülkiyeli) klasik Osmanlı-Cumhuriyet bürokrasi-aydınlık geleneğinin merkez kategorisini oluşturdu; Mehmet Tevfik Paşa, Mahmut Esat Bozkurt, Şükrü Saracoğlu, Hıfzı Veldet Velidedeoğlu gibi tarihsel-figürler bu okul-mezunlarıdır. Bugünkü Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi (SBF) bu okulun devamıdır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Mülkiye formunda yerleşmiştir; klasik Osmanlı-Cumhuriyet eğitimli orta-üst-tabaka ailelerinin kız-çocuklarına bu zarif onursal-yan-yorumla 19-20. yüzyıllar boyunca isim verme geleneğinin parçasıdır.