Nazire
Nazire İsminin Anlamı ve Kökeni
Nazire, Arapça nazira — n-z-r (bakmak; karşılaştırmak) kökünün dişil sıfat formu — benzer, eş, eşdeğer; aynaya bakan karşılık anlamlarına gelir. Klasik Osmanlı divan şiir geleneğinde nazire özel bir edebi tür adıdır: bir şairin gazeline veya kasidesine başka bir şair tarafından aynı vezin kafiye konuyla yazılan benzer cevap şiir. Baki'nin Necati'ye, Fuzuli'nin Nevayi'ye yazdığı nazireler Osmanlı edebi geleneğinin temel pratiklerindendir. Klasik Türk Osmanlı eğitimli kadın adlandırma kategorisinde tercih edilirdi.
Aynı kök ailesinden nazar (bakış, görüş), manzara (manzara, görünüm), nazariyya (nazariye, teori) sözcükleri türer. Eril karşılığı nazir (eş, benzer) Pers-Osmanlı söyleyişte nazirü'l-vüzera (vezirlerin eşi) gibi onursal tabirlerde geçer.
Popülerlik
Nazire, 1850 TÜİK kayıtlarında Osmanlı ailelerinin sevdiği klasik bir kız adı olarak görünür. 20. yüzyıl boyunca Türk ailelerinde 200-500 sıralarında istikrarlı kalmış; 2025'te yöresel kullanımı sürmektedir.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Dini ve Manevi Bağlam
İslam: al-nazar (bakış, gözlem) ve türevleri klasik İslam-tasavvuf-teolojisinde önemli kavramlardır; Allah'ın cemal vücuduna nazar etme (rü'yatullah) Cennet-eskatoloji-vaadinin merkezindedir. Nazire adı doğrudan dini değil edebi kültürel kategoride yer alır, ama eğitimli Müslüman-Osmanlı kadın adlandırmasının estetik incelik geleneğinin parçasıdır.
Edebiyatta ve Folklorda
Klasik Osmanlı divan şiiri — nazire edebi pratiği
Baki'nin Necati'ye, Fuzuli'nin Nevayi'ye, Nedim'in Baki'ye yazdığı nazireler Osmanlı edebi geleneğinin temel pratiklerindendir. Nazire hem hürmet saygı bildirimi hem de edebi rekabet dialogudur; iki şair arasındaki cevap-ı bilcevab etkileşimi divan edebiyatının kompoze yöntemini şekillendirmiştir.
Cami'ü'n-Neza'ir (Nazirelerin Derleyicisi)
Eğridirli Hacı Kemal · 150015. yüzyıl Eğridirli Hacı Kemal'in derlediği klasik nazire mecmuası; Osmanlı divan şiir geleneğinin nazire pratiğinin temel kaynak derlemelerindendir.
Uluslararası Karşılıkları
- ArapçaNaẓīra
- FarsçaNaẓīre
- UrducaNazira