Şahsenem

Şahsenem, Pers şah ("hükümdar, en yüce") ve senem ("put, idol; mecazen pek güzel kişi") sözcüklerinin birleşiminden oluşan bir kız adıdır; "şah senem, hükümdar gibi pek güzel" anlamına gelir. Klasik Türk-Türkmen halk destan geleneğinde Aşık Garip ile Şahsenem hikâyesi 16. yüzyıldan beri anlatılan ünlü aşk mistik destandır; başkahramanlardan Şahsenem, gönlü Aşık Garib'e kapılan tacir kızıdır. Senem sözcüğü, klasik divan şiirinde sevgilinin güzelliğinin estetik aşırılığını anlatmak için kullanılır — putperestlikten gelen bu sözcüğün şiire taşınması serbest dolaşımın izidir. 1860'ta 90. sırayla zirvesine ulaşmıştır.

Pers şah, hem yöneticilik unvanı hem mecazi olarak "en üstün, en yüce" anlamı taşır — şah eser (en yüce eser, başyapıt), şah ruz (büyük gün) gibi tabirler bu mecazi kullanımın izleridir. Arapça Pers senem (sanam-ı ziba — güzel put), klasik Pers Arap putperest geleneğinden divan şiirine taşınmış sevgili imgesidir; sevgilinin estetik aşırılığını anlatır, aynı kökten Şirin-senem, Leyla-senem gibi terkipler aşk şiirinin söyleyişte yer alır. Aşık Garip ile Şahsenem (Karsenam) destanı Anadolu-Azerbaycan-Türkmen halk edebiyatının köklü aşk anlatılarından biridir; Tebriz, Halep, İsfahan, Kars şehirlerini geçen Aşık Garib'in yolculuğunu konu alır.