Selahaddin

Selahaddin, Türkçe halk-yumuşak-söyleyiş yan-formla Arapça compound Salāḥ al-Dīn (صلاح الدين); Salāḥ (صلاح — ṣ-l-ḥ kökünden — iyilik, ıslah, hayır) ve al-Dīn (الدين — din, mensubiyet) söz-unsurlarının terkibinden dinin-iyiliği, dini-yücelten, ıslâh-edici-mü'min-figür anlamlarına gelir. Türkçe yan-formla Salahattin / Salahaddin / Selahattin yan-örgüsünün söz-yansıması (bk. Salahattin maddesi yan-form söz-örgüsü). Aynı -eddin (-al-Dīn) sonlu compound theofor onursal-mertebe-lakap formülünün ailesindendir; bk. Saadettin, Celalettin, Cemalettin, Hüsamettin, Nizamettin, Şemsettin, Sebahattin, Hayrettin, Fahrettin, Necmettin maddeleri yan-form söz-örgüsü. Tarihsel-referansı klasik İslamî askerî-tarih söz-örgüsünün söz-merkezindeki figür Selâhaddin-i Eyyûbî (1138-1193 — Ṣalāḥ al-Dīn Yūsuf ibn Ayyūb; Eyyûbî hânedânının kurucusu, Kudüs fâtihi). Selâhaddin Eyyûbî 1187 Hıttîn Savaşı'nda Haçlı Krallığı'nı bozdu ve 2 Ekim 1187'de Kudüs'ü fethederek 88 yıllık Haçlı işgalini sonlandırdı; klasik İslamî sîret-cengî söz-örgüsünün söz-merkezindeki figürdür. Dante İlâhî Komedya'da bile Selâhaddin'i klasik adâlet-yan-yorumlu söz-yapısının söz-imgesi şeklinde Limbo'ya yerleştirir. 132 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #371 sıradadır.

Türkçe halk-yumuşak-söyleyiş yan-formu Selahaddin, Arapça compound Salāḥ al-Dīn (صلاح الدين); iki Arapça söz-unsurunun birleşmesiyle yapılmıştır: Salāḥ ("iyilik, ıslah, hayır, dürüstlük; ṣ-l-ḥ kökünden mastar-formu — ṣalaḥa — iyi-oldu, aṣlaḥa — ıslâh-etti söz-örgüsü; aynı kök-ailesinden al-Ṣālih — sâlih-iyi-mü'min söz-yapısı, al-Ṣulḥ — sulh-barış söz-yapısı, al-Iṣlāḥ — ıslâh söz-yapısı, al-Maṣlaḥa — maslahat-fayda söz-yapısı; klasik İslamî kelâm-fıkıh-doktrininin merkez kavramları") ve al-Dīn ("din, mensubiyet, hesap-günü; mü'minin-Allah'a-bağlanma-tarzı"). Birleşim Salāḥ al-Dīn / Salahattin / Selahaddin = "dinin-iyiliği, dinin-ıslâhı, dini-ıslâh-edici-mü'min-figür". Türkçe yan-formla Salahattin / Salahaddin / Selahattin yan-örgüsünün söz-yansıması (bk. Salahattin maddesi yan-form söz-örgüsü; kök-aile-detayı orada). Klasik -eddin (-al-Dīn) sonlu compound theofor onursal-mertebe-lakap formülünün ailesindendir; aynı aileden Saadettin ("dinin-saadeti — bk. Saadettin maddesi söz-örgüsü"), Celalettin ("dinin-celâleti — bk. Celalettin maddesi"), Cemalettin ("dinin-cemâli — bk. Cemalettin maddesi"), Hüsamettin ("dinin-keskin-kılıcı"), Nizamettin ("dinin-nizamı"), Şemsettin ("dinin-güneşi"), Sebahattin ("dinin-sabahı"), Hayrettin ("dinin-hayrı"), Fahrettin ("dinin-iftihârı"), Necmettin ("dinin-yıldızı"), Bedrettin ("dinin-dolun-ayı"), Tacettin ("dinin-tâcı"), Vahdeddin ("dinin-birliği"), Ekmelüddin ("dinin-mükemmeliyeti") yan-örgüsü vardır. Selçuklu-Memlûk-Anadolu Türk-İslam yöneticileri-ulemâsı için 11-15. yüzyıllarda standart edilen klasik onursal-mertebe-lakap formülünün merkez örneklerindendir. Tarihsel-referansı klasik İslamî askerî-tarih söz-örgüsünün söz-merkezindeki figür Selâhaddin-i Eyyûbî (1138-1193 — Ṣalāḥ al-Dīn Yūsuf ibn Ayyūb al-Kurdī; Eyyûbî hânedânının kurucusu, Kudüs fâtihi); Tikrit-Iraq doğumlu Kürt-asıllı sahabi-onursal-grubun yan-bağlamla yan-bağlanan figürlerinden. Selâhaddin Eyyûbî gençliğinde Şam-Halep Atabeği Nûreddîn Zengî'nin himayesinde yetişti, 1169'da Mısır Fâtimî halifeliğinin Şiî-İsmâ'îlî yönetimini-bitirdi (Sünnî-Eyyûbî-hânedânını-kurdu), 1174'te Halep'i ele geçirdi, 1187 Hıttîn Savaşı'nda (4 Temmuz 1187 — Tiberya Gölü-yakınlarında) Kudüs Krallığı'nın askerî-gücünü bozdu (Frenk Kralı IV. Lusignan-Guy ve True-Cross-iconunu ele geçirdi) ve 2 Ekim 1187'de Kudüs'ü fethederek 88 yıllık Haçlı işgalini (1099-1187) sonlandırdı. Klasik İslamî sîret-cengî söz-örgüsünün söz-merkezindeki figürdür. Klasik Avrupa-Hıristiyan kaynaklarda Saladin (Selâhaddin yan-form söz-yapısı) onursal-yan-yorumlu söz-yapısının söz-imgesi şeklinde yan-bağlanır; klasik Avrupa orta-çağ-tarihinin söz-merkezindeki Hıristiyan-olmayan-figür. Dante Alighieri İlâhî Komedya / Inferno IV (1320 civarı) Limbo'ya yerleştirdiği erdemli-pagan-figürler arasında klasik adâlet-yan-yorumlu söz-yapısının söz-imgesi şeklinde Selâhaddin'i de yer-verir; klasik Avrupa orta-çağ söz-örgüsünün İslamî-figür-saygısının söz-merkezi. Selâhaddin Eyyûbî 1193'te Şam'da vefât-etti; mezarı Şam-Emevî Câmii yanındaki klasik Türbe-i Selâhaddin (1194 yapımı) klasik halk-tasavvuf-türbe-ziyaret-noktalarındandır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Selâhaddîn / Selâhaddin / Salahaddin / Selahattin / Salahattin yan-formlarında yerleşmiştir.