Turabi

Turabi, Arapça Turābī (ترابي) — al-turāb (التراب — "toprak, klasik halk-Arap söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı") söz-yapısının nispet-yan-form söz-yapısı (-ī yan-yapı son-eki); — toprak-yan-yapı, toprak-onursal-yan-yansıyan, klasik halk-İslamî onursal-yan-form söz-yapısı anlamlarına gelir. *En bilinen tarihsel-referansı klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsündeki Hz. Ali Abū Turāb** (Hz. Peygamber'in Hz. 'Alī ibn Ebî Tâlib'e (599-661) verdiği klasik onursal-lakap; "toprağın-babası" — Hz. 'Alī'nin bir-defasında mescide-uyumuş, üzerinde toprak-toplanmış-iken Hz. Peygamber'in onu uyandırarak söz-merkezi söz-yapısı yan-bağlanır). Aynı kök-ailesinden al-turāb (toprak), al-turābiyya (toprak-yan-yapı söz-yapısı), al-thurā (toprak-yan-yapı yan-form söz-yapısı) yan-örgüsü oluşur. Kur'an-ı Kerîm'de al-turāb söz-yapısı söz-merkezi söz-imgesi: Âl-i 'Imrân 3:59 Inna mathala 'Īsā 'inda'llāhi ka-mathali Ādama khalaqahu min turābin — "Hz. 'Îsâ'nın Allah katındaki örneği, Hz. Âdem'in örneği gibidir; onu topraktan yarattı"; Mü'minûn 23:35 A-yamu'idukum annakum idhā mittum wa-kuntum turāban* — "Öldüğünüzde toprak-olduktan-sonra dirilmeniz mi va'dediliyor?". 110 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #446 sıradadır.

Arapça Turābī (ترابي), al-turāb (التراب — "toprak; klasik halk-Arap söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde t-r-b kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-turābiyya — toprak-yan-yapı söz-yapısı, al-thurā — toprak-yan-yapı yan-form söz-yapısı, al-turāb al-mubārak — mübarek-toprak; klasik halk-tasavvuf söz-yapısı, al-Sukr-al-Turāb — yan-form söz-yapısı yan-örgüsü") söz-yapısının nispet-yan-form söz-yapısı (-ī yan-yapı son-eki) — toprak-yan-yapı, toprak-onursal-yan-yansıyan, klasik halk-İslamî onursal-yan-form söz-yapısı. *En bilinen tarihsel-referansı klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsündeki Hz. Ali Abū Turāb**: Hz. 'Alī ibn Ebî Tâlib (599-661, Mekke-Kûfe) — Hz. Peygamber'in Hz. 'Alī'ye verdiği klasik onursal-lakap Abū Turāb (toprağın-babası); klasik halk-İslamî sîret-rivayetinde Hz. 'Alī'nin bir-defasında mescide-uyumuş, üzerinde toprak-toplanmış-iken Hz. Peygamber onu uyandırarak Qum, abā Turāb! ("Kalk, ey Toprağın-Babası!") söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır (Buhârî, Faḍā'il al-Ṣaḥāba yan-bağlamı). Hz. 'Alī'nin diğer onursal-yan-form söz-yapıları: Asad Allāh al-Ghālib (Allah'ın Galip-Aslan'ı; klasik halk-Sünni söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge), al-Murtaḍā (Beğenilen — klasik halk-Şîî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge), al-Karrār (savaşta-yılmadan-saldıran; klasik halk-tasavvuf-onursal söz-yapısı), Bāb al-'Ilm (İlim-Kapısı; klasik halk-İslam-tasavvuf söz-yapısı), Shāh-i Merdân (Şâh-Merdân; klasik halk-Pers-Türk söz-yapısı; bk. Şahsenem maddesi yan-form söz-örgüsü Pers şâh-merdân yan-bağlamı), Zülfikâr-yan-yapı (Zülfikar-kılıcı yan-bağlamı; bk. Zülfikar, Zülfükar maddeleri yan-form söz-örgüsü), Faraḍa al-Mawlā (Mevlâ-yan-yapı; klasik halk-Şîî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapı; Ghadīr Khumm yan-bağlamı yan-bağlanır) yan-form söz-yapıları yan-bağlanır. Kur'an-ı Kerîm'de al-turāb söz-yapısı söz-merkezi söz-imgesi: (1) Âl-i 'Imrân 3:59 Inna mathala 'Īsā 'inda'llāhi ka-mathali Ādama khalaqahu min turābin thumma qāla lahu kun fa-yakūn — "Hz. 'Îsâ'nın Allah katındaki örneği, Hz. Âdem'in örneği gibidir; onu topraktan yarattı; sonra ona 'ol' dedi, o da oldu" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî yaratım-doktrinin söz-merkezi söz-imgesi (bk. Abdulhalik maddesi yan-form söz-örgüsü Haşr 59:24 yan-bağlamı); (2) Mü'minûn 23:35 A-yamu'idukum annakum idhā mittum wa-kuntum turāban wa-'iẓāman annakum mukhrajūn — "Öldüğünüzde toprak-olduktan-sonra dirilmeniz mi va'dediliyor?" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî kıyâmet-diriltme-doktrinin söz-merkezi söz-imgesi; (3) Târiq 86:5 Fa-l-yanẓuri al-insānu mim-ma khuliq — yan-bağlanır; (4) Hac 22:5 Yā ayyuhā al-nāsu in kuntum fī raybin mina al-ba'thi fa-innā khalaqnākum min turābin — "Ey insanlar! Diriltilme konusunda şüphe içindeyseniz, [bilin ki] sizi topraktan yarattık" yan-bağlamlı söz-yapısı yan-bağlanır. Klasik İslamî tasavvuf-edebî söyleminde al-turāb al-mubārak (mübarek-toprak — klasik halk-tasavvuf söz-yapısı), al-Turābī al-Şehîd (klasik halk-Sudan-İslâhî söz-yapısı; Ḥasan al-Turābī 1932-2016 yan-bağlamı yan-bağlanır), Abū Turāb-yan-yan-yansıyan-tasavvuf yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Turâbî / Turabi yan-formunda yerleşmiştir. Turabi* özellikle 1915'ten itibaren dindar Anadolu Türk-İslam (özellikle Alevî-Bektaşî) ailelerinin sevdiği klasik onursal-yan-yapı erkek adı oldu.