Zümrete

Zümrete, Arapça zumra (زمرة) — z-m-r (toplanma, grup-oluşturma, yan-yapı-toplanma) kökünden — topluluk, grup, cemâat, klasik İslamî kıyâmet-zümre söz-yapısı anlamlarına gelir. Klasik İslamî söz-örgüsünde al-zumar (الزمر) — Zümer-Sûresi adı (Sûre 39); klasik İslamî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Kur'an-ı Kerîm'de zumarā / zumar söz-yapısı söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi: Zümer 39:71-73 Wa-sīqa lladhīna kafarū ilā jahannama zumarā / Wa-sīqa lladhīna-ttaqaw rabbahum ilā al-jannati zumarā — "Kâfirler cehenneme zümre-zümre sürüldü; Rablerinden korkanlar cennete zümre-zümre sürüldü" yan-bağlamlı söz-yapıları klasik İslamî kıyâmet-doktrininin söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Klasik halk-Arap-Türk söz-örgüsünde zümre — yan-yapı-grup söz-yapısı; al-zumr al-mubārak (mübarek-zümre — onursal-yan-form söz-yapısı), zumratu al-Mu'minīn (mü'minler-zümresi) yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-imgesi yan-bağlanır. Yan-yorumla ayrıca Zümrüt (zumurrud — yeşil-değerli-süs-taşı; bk. Zümrüt maddesi yan-form söz-örgüsü) yan-bağlanır. 143 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #405 sıradadır.

Arapça zumra (زمرة), z-m-r ("toplanma, grup-oluşturma, yan-yapı-toplanma; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde z-m-r kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-zumar — Zümer-Sûresi adı, al-zumarā — yan-form söz-yapısı, al-tazammur — yan-form söz-yapısı, al-mizmār — yan-form söz-yapısı; klasik Arap halk-mûsiki-yan-yapısı söz-yapısı, al-zāmir — yan-form söz-yapısı yan-örgüsü") kökünden — topluluk, grup, cemâat, klasik İslamî kıyâmet-zümre söz-yapısı. Klasik İslamî söz-örgüsünde al-zumar (الزمر) — Zümer-Sûresi adı (Sûre 39, 75-âyet, Mekkî); klasik İslamî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Kur'an-ı Kerîm'de zumarā / zumar söz-yapısı söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi: (1) Zümer 39:71 Wa-sīqa lladhīna kafarū ilā jahannama zumarā ḥattā idhā jā'ūhā futiḥat abwābuhā — "Kâfirler cehenneme zümre-zümre sürüldü; oraya geldiklerinde kapıları açıldı" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî kıyâmet-cehennem-zümre-yan-bağlamı söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi; (2) Zümer 39:73 Wa-sīqa lladhīna-ttaqaw rabbahum ilā al-jannati zumarā ḥattā idhā jā'ūhā wa-futiḥat abwābuhā wa-qāla lahum khazanatuhā salāmun 'alaykum ṭibtum fa-dkhulūhā khālidīn — "Rablerinden korkanlar cennete zümre-zümre sürüldü; sonunda oraya geldiklerinde, kapıları açıldı ve bekçileri onlara: 'Selâm size, hoş geldiniz! Ebedî kalmak üzere girin' dediler" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî kıyâmet-cennet-zümre-yan-bağlamı söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi (Zümer-Sûresi söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır). Klasik halk-Arap-Türk söz-örgüsünde zümre — yan-yapı-grup söz-yapısı; al-zumr al-mubārak (mübarek-zümre — onursal-yan-form söz-yapısı), zumratu al-Mu'minīn (mü'minler-zümresi), zumratu al-Awliyā' (velîler-zümresi), zumratu al-Anbiyā' (peygamberler-zümresi), zumratu al-Ṣāliḥīn (sâlihler-zümresi) yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-imgesi yan-bağlanır. Klasik halk-İslam söz-örgüsünde Zümer-Sûresi — klasik İslamî kıyâmet-doktrininin söz-merkezindeki söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; klasik halk-Sünni söz-örgüsünde Zümer 53. âyeti (Yā 'ibādiya lladhīna asrafū 'alā anfusihim lā taqnaṭū min raḥmati'llāh — "Ey nefislerine karşı haddi aşan kullarım! Allah'ın rahmetinden ümit kesmeyin") en-yan-merhamet söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Yan-yorumla ayrıca Zümrüt (Pers-Yunan-yan-yapı zumurrud / smaragdos — yeşil-değerli-süs-taşı; bk. Zümrüt maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada — klasik halk-Pers-Türk yan-form söz-yapısı yan-bağlanır) yan-bağlanır; Zümrete yan-formu hem zumra (topluluk) hem zümrüt (yeşil-süs-taşı) iki-yan-yorumlu söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Zümre / Zümrete yan-formunda yerleşmiştir.