Afet
Afet İsminin Anlamı ve Kökeni
Afet, Arapça afat sözcüğünden gelen ve "güzelliği ve çekiciliğiyle insanı büyüleyen, adeta aklını başından alan kadın" anlamına gelen bir kız adıdır. Klasik Pers ve Osmanlı divan şiirinde sevgilinin tarif edilemez güzelliğini anlatmak için sıkça kullanılmış; afet-i zaman (zamanın afeti — çağının en güzel kadını) tabiri Hafız, Nedim ve Fuzuli divanlarında yer alır. Sözcüğün orijinal Arapça anlamı felaket, büyük bela olsa da, divan estetik geleneği onu aklı alıp götürecek kadar etkileyici güzel kadın anlamıyla yeniden anlamlandırmıştır.
Arapça afat, -f-f kökünden türeyen ve orijinal anlamı felaket, istila, büyük bela (tabiat afeti anlamı) olan bir sözcüktür. Sembolik kullanımı — "aklı alıp götürecek kadar etkileyici güzel kadın" — 9-10. yüzyıl Abbasi dönemi Fars divan şiirinde yerleşti ve sevgilinin estetik tasvirinde temel kavramlardan biri oldu. Türkçeye Osmanlı divan edebiyatı yoluyla geçmiş klasik bir kadın adıdır.
Popülerlik
Afet, 1854'ten itibaren TÜİK kayıtlarında görülen klasik Tanzimat dönemi kadın adlarındandır. 1861'de #90 ile zirvesine ulaştığı dönem Arapça-Farsça divan estetiği taşıyan kadın adlarının (Afet, Afitab, Ahter, Ahsen) yaygın olduğu yıllardır. Atatürk'ün manevi kızı, sosyolog ve tarihçi Afet İnan (1908-1985) — Türk Tarih Kurumu'nun kurucularından — adın 20. yüzyıl Türk kültür hayatındaki tanınmış taşıyıcısıdır. 2021'de #460 sıradaydı.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Dini ve Manevi Bağlam
İslam: Klasik Arap-İslami söyleyişte al-afa (felaket, büyük olay) olumsuz anlam katmanı taşımakla birlikte, Osmanlı söyleyişinde afet sözcüğü estetik etkileyicilik (etkileyici güzel) anlamına evrilmiştir. Klasik divan şiir geleneğinde afet-i devran (zamanın etkileyici güzeli) tabiri sevgilinin etkileyiciliğinin temel kavramdır.
Tarihi Figürler
Afet İnan
1908-1985, Selanik-AnkaraTürk tarihçi, sosyolog ve eğitimci; Atatürk'ün manevi kızlarından biri olarak Cumhuriyet dönemi Türk kadın akademisyenliğinin kurucu figürlerinden. Selanik doğumlu Türk ailesinin kızı olarak 1925'te Atatürk tarafından himaye altına alınıp Türk Tarih Tezi'nin en etkili akademisyenlerinden biri olarak yetişti. İsviçre'de doktora yaptı; Türkiye'nin ilk kadın tarihçi doktoralılarından biri oldu. Türk Tarih Kurumu kurucu üyelerinden biri olarak Türk Tarih Tezi'nin formülasyonunda aktif rol aldı — Türk Kadınının Sosyal Hakları (1975), Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler (1959) gibi eserler bıraktı. Afet-adını Atatürk'ün-kendisi verdi; afet-i-zaman klasik divan övgüsünün modern kadın akademisyen kimliğine dönüştürülüşünün simge örneği oldu.
Modern Kültürde
Afet (Türk televizyon dizisi)
Dizi · 20112011-2012 arası ATV'de yayınlanan Türk televizyon dizisi; Hatice Aslan ve Engin Akyürek'in-başrollerinde-yer-aldığı dram dizisi Türk dizi sektörünün 2010'ların başındaki uluslararası ihracat dalgasının parçasıydı.
Uluslararası Karşılıkları
- Arapça (kaynak)Āfat
- FarsçaÂfat
- UrducaAfat
- Azerbaycan TürkçesiAfət
Ünlü İsimdaşlar
Afet İnan
Atatürk'ün manevi kızı olan Afet İnan, Türk tarih yazımına önemli katkılarda bulunmuş bir tarihçi ve antropologdur.