Züleyha
Züleyha, Hz. Yusuf kıssasında Mısır Azizi'nin eşine gelenekte verilen addır; Arapçada 'kaygan yer' ya da 'ok atımı' diye yorumlanır. Türkiye'de yaygın olarak tercih edilen bir isimdir (TÜİK 2025: #80).
Deneyin
Züleyha İsminin Anlamı ve Kökeni
Züleyha, Hz. Yusuf kıssasında Mısır Azizi'nin güzelliğiyle ünlü eşinin adıdır. Yusuf Suresi bu kadını adıyla anmaz, 'azizin karısı' der (12:23-32); Züleyha adı tefsir ve kıssa geleneğinden gelir. Adın anlamı kesin değildir: Arapçada 'kaygan yer' ya da 'ok atımı' diye yorumlanır, Türk Dil Kurumu 'su perisi' anlamını verir; halk arasında 'düzgün, parlak, güzel' diye de bilinir. Yusuf ile Züleyha aşkı Cami, Şeyyad Hamza ve Hamdullah Hamdi gibi şairlerin başyapıtlarına konu olmuştur. TÜİK kayıtlarında Züleyha ismine ilk olarak 1854 yılında rastlanmaktadır. İsim, 2019 yılında 62. sırayla zirvesine çıkmıştır. Güncel olarak 2025 yılı verilerinde 80. sırayla listelenmektedir.
Züleyha, Arapça bir özel addır. Klasik tefsir ve tarih kaynakları (Taberi, İbn Kesir) Hz. Yusuf kıssasındaki Mısır Azizi'nin eşine bu adı verir; Kur'an'ın kendisi adı vermez, yalnızca 'azizin karısı' der, Eski Ahit'te de bu kadın adsızdır. Adın anlamı kesin değildir: Arapçada 'kaygan yer' ya da 'ok atımı' diye yorumlanır; Türk Dil Kurumu 'su perisi' anlamını verir, halk arasında ise 'düzgün, parlak, güzel' diye bilinir. Fars şiir geleneği adı Zuleyha okunuşuyla benimseyip aşk şiirinin merkezî kadın karakteri yapmıştır; Türkçedeki Züleyha söylenişi de bu edebiyat yoluyla yerleşmiştir. Türkçede, Farsçada ve Kürtçede Zeliha, Zilha ve Zelha biçimleri de kullanılır; Türkiye'de bunların en yaygını Zeliha'dır.
Züleyha ile İsim Çiftleri
Birlikte sık kullanılan isim çifti önerileri
Bu İsmin Yer Aldığı Listeler
Bu ay çok bakılan kız isimlerinden
Tümü →İsim Atlası ziyaretçilerine göre · 26 Eylül – 23 Ekim
Züleyha İsminin Karakter Özellikleri ve Analizi
İsimler kişiliği tayin etmez; yine de her ad, hem anlamı hem de taşıdığı tarih yüzünden belli özellikleri akla getirir. Züleyha deyince öne çıkan iki özellik:
Zarafet
İsmin ilk akla getirdiği şey zarafet — sessiz ama fark edilen, güzelliği gösterişte değil oranda arayan bir tavır.
Hayal Gücü
Elindekiyle yetinmeyip yenisini deneyen, aklındakini bir işe dönüştüren bir tavır. Yaratıcılık burada süslemek değil, kurmak.
İsimlerin çağrıştırdığı özellikler kültüreldir; bir ismi taşıyan herkesin aynı karakterde olduğu anlamına gelmez.
Popülerlik Hikâyesi
Züleyha 1854'ten beri kayıtlardadır ve 19. yüzyıl ile 20. yüzyılın büyük bölümünde çoğunlukla 120 ile 330. sıralar arasında, sürekli verilen bir Anadolu adı olarak kaldı. 1860'larda kısa bir süre ilk yüzde görünmüştü (1860'ta 92., 1863'te 98.); 1970'lerde yeniden ilk yüze girdi ve 1974'te 74. sıraya çıktı, ardından tekrar geriledi ve 2005'te 257. sıraya indi. 2010'larda güçlü bir yükseliş başladı: 2010'da 153., 2015'te 118., 2018'de 98. sıradaydı. Bir Zamanlar Çukurova dizisinin yayın yıllarında yükseliş hızlandı ve ad 2019'da 62. sırayla zirvesine ulaştı. Son yıllarda 70 ile 85. sıralar arasında dengelendi; 2025'te 80. sıradadır.
Yeni Doğanlar Arasında Popülerlik
SabitGrafik, her yıl doğan bebekler arasındaki sıralamayı gösterir. Kaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
- Yaklaşık her 1.600 kişiden biri
- Yaygın
Gökyüzü Atlası · Ücretsiz
Züleyha adını doğduğu gecenin gökyüzüyle birleştirin
Doğum tarihini girin; o gecenin yıldızlarını ve Ay’ın evresini birlikte çıkaralım — Züleyha adı ve anlamı altında.
Tarihi bilmiyorsanız aracı doğrudan açın.
Dini ve Manevi Bağlam
İslam: Züleyha karakteri Kur'an'ın 12. suresi olan Yusuf Suresi'nin (özellikle 23-32. ayetler) merkezi kadın figürüdür; Kur'an adını vermeden imra'at el-'aziz der. Sure, Yusuf'un masumiyeti, Züleyha'nın iftirası, hapis dönemi ve nihai itirafı (Yusuf 12:51) etrafında örülür. Tasavvuf geleneğinde — Mevlevi, Nakşbendi ve Bektaşi kollarda — Züleyha nefsin/dünyanın insan ruhuna duyduğu çekim'in alegorisi sayılır; Yusuf ise ilahi güzelliğin yeryüzündeki yansıması. İbn Arabi ve İmam Gazali'nin yorumlarında Züleyha'nın tövbesi gerçek aşkın arındırıcılığını simgeler.
Benzer İslami adlar için:
Tarihi Figürler
Züleyha (Hz. Yusuf kıssası)
Tahminen M.Ö. 1700, MısırHz. Yusuf'un Mısır'da köle olarak satıldığı evin sahibi olan Aziz'in (Potifar) eşi. Yusuf'a duyduğu karşılıksız tutku, Yusuf'u zindana attıracak iftirayı doğurur — fakat sonunda Yusuf'un masumiyetini itiraf ederek tövbe eder. İslam-Fars geleneğinde aşkın günahkâr başlangıcından arınmış sevgiye dönüşümü'nün simgesidir; tasavvufta nefsani aşktan ilahi aşka geçiş alegorisi olarak okunur.
Edebiyatta ve Folklorda
Yusuf u Züleyha (Cami)
Mevlana Abdurrahman Cami · 1483Fars edebiyatının klasiklerinden, Cami'nin yedi mesnevilik Heft Evreng'inin en ünlü parçası. Aşkı ilahi sevginin alegorisi olarak işler; tasavvufi aşk geleneğinin en etkili metinlerinden biri olmuş ve Osmanlı şairlerine yüzyıllarca model olmuştur.
Yusuf u Züleyha (Hamdullah Hamdi)
Hamdullah Hamdi · 1492Tezkirecilerin kendi zamanlarına kadar bu konuda yazılmış en iyi Türkçe eser saydığı mesnevi, 6.000'i aşkın beyit. Cami'nin Farsça eserini izlemekle birlikte kıssayı Hz. İbrahim'den başlatarak özgün katkılar yapar; Züleyha'nın divan şiirindeki yerini pekiştirdi.
Modern Kültürde
Bir Zamanlar Çukurova
Dizi · 2018ATV'de 2018-2022 arasında dört sezon ve 141 bölüm yayımlanan, Hilal Altınbilek'in Züleyha Altun (sonradan Yaman) karakterini canlandırdığı dönem dizisi. Dizinin yayın yılları, Züleyha adının 2019'da kayıtlardaki en yüksek sırasına (#62) çıkmasıyla aynı döneme denk gelir.
Ünlü İsimdaşlar
Züleyha (Hz. Yusuf kıssası)
Kur'an'ın Yusuf Suresi'nde adı geçmeksizin tasvir edilen, Mısır Azizi'nin eşi. İslam-Fars şiir geleneğinde aşkın hem zayıflığını hem dönüşüm gücünü temsil eder.
Varyantlar
Benzer İsimler
Tümünü Gör →Uluslararası Karşılıkları
- ArapçaZüleyha (زليخا)
- FarsçaZoleyha / Zulayha
- UrducaZulaiha
- İngilizceZulaikha / Zuleika
- Rusça (Sovyet edebiyatı)Zuleyha (Зулейха)