Celaleddin
Celaleddin İsminin Anlamı ve Kökeni
Celaleddin, Arapça "celal" (ululuk, azamet) ve "din" sözcüklerinden "dinin ululuğu" anlamına gelir. Bu ada derinliğini kazandıran Mevlana Celaleddin Rumi'dir (1207-1273); Mesnevi'nin yazarı ve Mevlevi geleneğinin piridir. Klasik "-eddin" lakap geleneğinin önde gelen örneklerindendir.
Arapça Celal ed-Din birleşik adı, celal (ululuk, azamet — Allah'ın sıfatlarından biri) ve ed-Din (din, İslam) öğelerinin birleşmesinden "dinin ululuğu, dinin azameti" anlamlarına gelir. Aynı kökten tecelli (ortaya çıkma) ve celil (yüce) sözcükleri türer. -eddin sonekli lakap-adlandırma kalıbı Osmanlı-İslami onursal adlandırmanın temel biçimlerinden biri olup Necmeddin (dinin yıldızı), Hayreddin (dinin hayrı), Bahaeddin (dinin parıltısı), Şemseddin (dinin güneşi) gibi pek çok klasik erkek adı bu kalıbı izler.
Popülerlik
Celaleddin, TÜİK kayıtlarında 1863'ten itibaren yer alan klasik bir erkek adıdır. 1863'te #105 ile en yüksek konumuna ulaştı; 20-21. yüzyıl boyunca kademeli olarak geri çekildi ve 2024 verilerinde #448 sırada yer almaktadır. Mevlâna Celaleddin Rumi'nin Türk-İslam tasavvuf geleneğindeki merkezi varlığı, ismin kolektif kültürel saygınlığının ana taşıyıcısıdır.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Dini ve Manevi Bağlam
İslam: Celal ed-Din birleşiminde celal sözcüğü Allah'ın Esma-i Hüsna (Güzel İsimler) içindeki el-Celil (Yüce) sıfatıyla yakından ilişkilidir. Klasik İslam teolojisinde celal sıfatları — Allah'ın azamet, kudret ve heybetini ifade eden sıfatlar grubudur; cemal sıfatları (lütuf, rahmet) ile birlikte ilahi tezahürün iki temel boyutunu oluşturur. Mevlâna Celaleddin Rumi (1207-1273) bu adı taşıyan en tanınan figür olup Mesnevi'si ve Mevlevilik tarikatı Türk-İslam tasavvuf geleneğinin merkezi unsurlarıdır.
Tarihi Figürler
Mevlâna Celaleddin-i Rumi
1207-1273, Belh-KonyaKlasik tasavvuf edebiyatının piri olarak bilinen ve dünya edebiyat mirasında merkezi yer tutan düşünür-şairdir. Mesnevi (25.000 beyitlik tasavvufi şiir külliyatı), Divan-ı Şems-i Tebrizi, Fihi Ma-fih ve Mektubat başlıca eserleridir. Mevlevilik tarikatının kurucu piridir; UNESCO 2007'yi Mevlâna Yılı ilan etti.
Sultan Celaleddin Harizmşah
saltanat 1220-1231, HarizmHarizmşahlar Devleti'nin son hükümdarıdır. Cengiz Han önderliğindeki Moğol istilasına karşı verdiği direniş orta-çağ Türk-İslam askeri tarihinin simge mücadelelerinden biri olarak anılır.
Jalal ed-Din es-Suyuti
1445-1505, KâhireMemluk dönemi Mısırının en üretken Şafi'i alimlerinden biridir. Tafsir el-Calalayn (Celaleyn Tefsiri) ve el-Itkan fi 'Ulum el-Kur'an eserleri klasik Sünni tefsir ve Kur'an ilimleri geleneğinin merkezi kaynaklarındandır.
Edebiyatta ve Folklorda
Mevlâna, Mesnevi (13. yüzyıl)
Mevlâna Celaleddin-i Rumi · 1273Mevlana'nın 25.000 beyitten oluşan altı ciltlik tasavvuf şaheseridir. Anadolu Selçuklu dönemi Konya'sında yazılan eser, klasik Fars-Türk tasavvuf edebiyatının ve dünya hikemi şiir mirasının temel metinlerinden sayılır.
Jalal ed-Din es-Suyuti, Tafsir el-Calalayn / el-Itkan fi 'Ulum el-Kur'an (15. yüzyıl)
Jalal ed-Din es-Suyuti · 1505Klasik Sünni tefsir ve Kur'an ilimleri geleneğinin merkez eserleridir. Celaleyn (İki Celal) tefsiri, Suyuti ile Celaleddin el-Mahalli'nin (1389-1459) birlikte yazdığı kısa-yoğun Kur'an tefsiridir.
Uluslararası Karşılıkları
- ArapçaJalāl al-Dīn
- FarsçaJalāluddīn
- UrducaJalaluddin
- İngilizce/AvrupaJalal al-Din
- Türkçe (diğer yazımlar)Celâleddîn / Celaleddin / Celalettin
Ünlü İsimdaşlar
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî
Klasik dünya edebî geleneğinde merkezî söz; *Mesnevî*, *Dîvân-ı Şems-i Tebrîzî*, *Fîhi Mâ-fîh*, *Mektûbât* yan form eserlerinin yer alır. Mevlevîlik tarîkatının kurucu pîri (bk. *Muhiddin*, *Bahattin*, *Bahaddin*, *Ezel* maddeleri yan form geleneği).
Sultan Celâleddîn Hârizmşâh
Klasik Hârizmşâh köküdür; klasik Türk Cengiz Han'a-karşı-direniş bağlantısı vardır (bk. *Cengizhan*, *Alaeddin* maddeleri yan form geleneği).