Feyyaz

Feyyaz, Arapça Fayyāḍ (فياض) — f-y-ḍ (taşmak; bolluk-vermek; cömertçe-saçmak; sel-gibi-akmak) kökünden fa''āl veznindeki sıfat-mübalağa formu — çok-bolluk-veren, bereket-saçan, cömertçe-rızık-akıtan anlamlarına gelir. Aynı kök-ailesinden al-fayḍ ("taşma, bolluk, feyz; klasik İslamî tasavvuf-doktrininin merkez kavramı; fayḍ-i Rabbânī — Rabbânî-feyz, Allah'tan-akan-rahmet yan-form söz-yapısı"), al-Mustafīḍ (taşan, akan-yan-form), al-fā'iḍ (akan-bol, taşan), fāḍa / yafīḍu ("taştı / taşar"; Mâide 5:83 Tarā a'yunahum tafīḍu min al-dam'i mimmā 'arafū min al-ḥaqq — "Onların gözleri yaşla taşar, çünkü gerçeği bildiler" yan-bağlamlı söz-yapısı), al-Wahhāb ("çok-veren; Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından; bk. Vehbi, Vahap / Abdulvahap maddeleri yan-form söz-örgüsü") yan-örgüsü ile yan-bağlanır. Klasik İslamî tasavvuf-edebî söz-örgüsünde fayḍ ("feyz; Allah'tan-akan-rahmet, manevî-bolluk-yansıması") kavramı klasik tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısının söz-imgesi; fayḍ-i akdas (en-mukaddes-feyz), fayḍ-i mukaddes (mukaddes-feyz), al-fayḍ al-aqdas yan-form söz-yapıları İbn 'Arabī (1165-1240) klasik tasavvuf-doktrininin söz-merkezindeki söz-yapılarındandır. 140 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #428 sıradadır.

Arapça Fayyāḍ (فياض), f-y-ḍ ("taşmak; bolluk-vermek; cömertçe-saçmak; sel-gibi-akmak; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde bolluk-akış kök-ailesinin merkez söz-yapısı") kökünden fa''āl veznindeki sıfat-mübalağa formudur — çok-bolluk-veren, bereket-saçan, cömertçe-rızık-akıtan. Aynı kök-ailesinden al-fayḍ ("taşma, bolluk, feyz; klasik İslamî tasavvuf-doktrininin merkez kavramı; fayḍ-i Rabbânī — Rabbânî-feyz, Allah'tan-akan-rahmet yan-form söz-yapısı; klasik halk-tasavvuf-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge; fayḍ-i ilâhî — ilâhî-feyz yan-form"), al-Mustafīḍ ("taşan, akan-yan-form; klasik tasavvuf-jargonunun söz-merkezi"), al-fā'iḍ (akan-bol, taşan), fāḍa / yafīḍu ("taştı / taşar; Kur'an'da yan-bağlamla yan-bağlanır — Mâide 5:83 Tarā a'yunahum tafīḍu min al-dam'i mimmā 'arafū min al-ḥaqq — "Onların gözleri yaşla taşar, çünkü gerçeği bildiler"; Bakara 2:198 Fa-idhā afaḍtum min 'Arafāt fa-dhkurū'llāha 'inda al-mash'ari al-ḥarām — "Arafat'tan ifâda-ettiğinizde Meş'ar-i Harâm'da Allah'ı zikredin" — afāḍa yan-form söz-yapısının hac-jargonunun söz-merkezi"), al-ifāḍa ("ifâda; klasik İslamî hac-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı; Arafat-Müzdelife-Mina-akışı söz-yan-yorumu"), al-Mufīḍ (taşıran, bolluğa-erdiren — yan-form), al-mafīḍ (taşırılmış-yan-form), al-fayḍ al-aqdas (en-mukaddes-feyz — İbn 'Arabī klasik tasavvuf-doktrininin söz-merkezi söz-yapısı), al-fayḍ al-muqaddas (mukaddes-feyz — yan-form söz-yapısı), al-Wahhāb ("çok-veren; Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından; bk. Vehbi, Vahap / Abdulvahap maddeleri yan-form söz-örgüsü") yan-örgüsü ile yan-bağlanır. Klasik İslamî tasavvuf-edebî söz-örgüsünde fayḍ ("feyz; Allah'tan-akan-rahmet, manevî-bolluk-yansıması") kavramı klasik tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısının söz-imgesi; fayḍ-i akdas ("en-mukaddes-feyz; İbn 'Arabī'nin tasavvuf-doktrininde Allah'ın-zat-tecellisinin söz-yapısı"), fayḍ-i mukaddes ("mukaddes-feyz; Allah'ın-isim-tecellisinin söz-yapısı"), al-fayḍ al-aqdas yan-form söz-yapıları İbn 'Arabī (1165-1240) klasik tasavvuf-doktrininin söz-merkezindeki söz-yapılarındandır; klasik Anadolu Mevlevî-tasavvuf-edebî söz-örgüsünde Mevlânâ Celaleddin-i Rumî Mathnawī'sinde fayḍ-i ilâhî (ilâhî-feyz) yan-form söz-yapısı klasik tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imge. Klasik Pers-Türk divan-edebî söz-örgüsünde Hâfız (1315-1390), Sa'dī (1210-1291), Şeyh Galib (1757-1799), Yûnus Emre (1238-1320) gibi büyük şâirler-pîrler fayḍ sözcüğünü Allah'tan-akan-rahmet, manevî-bolluk söz-imgesi şeklinde işler. Feyyaz özellikle dindar-eğitimli Osmanlı-Anadolu ulemâ-medrese-bürokrasi ailelerin sevdiği zarif erkek-adlandırma kategorisinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Feyyâz / Feyyaz / Fayyāḍ yan-formlarında yerleşmiştir.