Feyzullah

Feyzullah, Arapça Fayḍ Allāh (فيض الله) — al-fayḍ (bolluk, taşma; manevî-bahşıya kavuşma) ve Allāh (Allah) sözcüklerinin theofor-compound birleşiminden Allah'ın bolluğu-bereketi anlamına gelir. al-fayḍ klasik İslamî tasavvuf-felsefesinin merkez kavramlarından biridir; Sufi-jargonunda fayḍ ilāhī (ilâhî-bolluk-taşması) Allah'ın yaratıkları ve mü'minleri sürekli-besleyen manevî-bahşının ifadesidir. Aynı kökten Feyzi (nisbet — bk. Feyzi maddesi), Feyza (dişil) gibi adlar türetilmiştir. En bilinen Türk-tarih taşıyıcısı Şeyhülislâm Feyzullah Efendi (1639-1703); II. Mustafa dönemi şeyhülislâmı, 1703 Edirne Vakası'nın trajik figürü. 176 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #426 sıradadır.

Feyzullah, Arapça Fayḍ Allāh (فيض الله) compound'undan: al-fayḍ ("bolluk, taşma; manevî-bahşıya kavuşma; ilâhî-rahmet-akışı"; f-y-ḍ kökünden — aynı kökten fāḍa — taşmak, al-fā'iḍ — taşan, al-ifāḍa — taşırma, bahşıyı yayma — Bakara 198: fa-idhā afaḍtum min 'Arafāt — "Arafat'tan inip yayıldığınızda") ve Allāh (Allah'ın özel-adı). Birlikte Fayḍ Allāh = Allah'ın bolluğu-bereketi, ilâhî-bahşı. Bu theofor compound yapısı klasik Sünni-İslam adlandırma geleneğinin merkez kategorilerindendir: Abdullah, Hibatullah, Hayrullah, Emrullah, Nimetullah, Cemâlullah, Ni'metullah gibi Allāh-bileşik adlar. al-fayḍ klasik İslamî tasavvuf-felsefesinin merkez kavramlarındandır: Sufi-tasavvuf-pedagojisinde fayḍ ilāhī (ilâhî-bolluk-taşması) Allah'ın yaratıkları ve mü'minleri sürekli-besleyen manevî-bahşının ifadesidir; klasik İslam-felsefesinde (Fârâbî, İbn Sînâ) naẓariyya al-fayḍ (taşma-teorisi, emanationizm) Allah'tan gelen kozmik-bolluk-akışının metafiziksel teorisidir. Aynı kök-ailesinden Feyzi (nisbet — bk. Feyzi maddesi), Feyza (dişil isim — bk. Feyza maddesi) türetilmiştir. Fayḍ Allāh compound'u doğrudan Kur'an'da geçmez ama klasik İslamî teoloji-tasavvuf-edebî söyleminin yerleşik bir terkibidir.