Güney
Güney İsminin Anlamı ve Kökeni
Güney, Türkçe güney sözcüğünden gelen ve dört ana yönden birini (kuzeyin karşıtını) ifade eden bir unisex addır. Eski Türkçe gün (güneş, gündüz) köküne -ey yön ekinin eklenmesiyle oluşur — güneş alan yön = güney; aynı mantıkla kuz (gölge) + -ey = kuzey. Deniz, Derin, Kuzey, Doğa gibi modern doğa-coğrafya adlarıyla aynı dönemin ürünüdür.
Gün (Eski-Türkçe kün, güneş, gündüz) kök kelimesinden -ey yön ekiyle türev — gün doğusu istikameti anlam yapısından güney (güneşli yön) anlamına gelişti. Aynı kök ailesinden kuzey (gün batısı/gün batan yön), batı (Türkçe), doğu (Türkçe) yön adları türer. Cumhuriyet TDK reformları sonrası dört ana yön Türkçe öz adlarla yeniden üretildi (eski Arapça cenub şimal yerine güney kuzey). Coğrafi-yön kavramı modern Türk ad üretiminin doğa yönelim kavramsallık ekseninin örneğidir.
Popülerlik
Güney, TÜİK kayıtlarında 1900'lü yıllardan itibaren görülen ancak 1990'lara kadar düşük sıklıkta kullanılan bir addı. 2010'lar sonrası modern Türkçe coğrafya-yön adlarının (Kuzey, Doğa, Deniz, Derin) yükselişiyle birlikte hızla yaygınlaştı. 2021'de #134 ile zirvesine ulaştı; 2025'te #171 sıradadır. Yönetmen Yılmaz Güney'in (1937-1984) Türk sinema tarihindeki yeri adın soyad olarak da bilinirliğini destekler.
Popülerlik Trendi
DüşüyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Tarihi Figürler
Yılmaz Güney
1937-1984, Adana-ParisTürk yönetmen, senarist ve oyuncu. Cannes Film Festivali'nde 1982'de Yol filmiyle Altın Palmiye kazanan iki Türk yönetmenden biridir. Sürü (1979), Düşman (1980) gibi eserleriyle Türk sosyal-gerçekçi sinemasının kurucu figürlerindendir; Güney soyadıyla anılır ve adın modern Türkçe kullanımının kültürel arkaplanına katkı yapar.
Modern Kültürde
Yılmaz Güney
Sinema · 1937Türk-Kürt yönetmen, oyuncu ve yazar Yılmaz Güney (1937-1984); Türk bağımsız sinema geleneğinin uluslararası tanınırlık kazanan ilk figürüdür. Yol (1982, Cannes Altın Palmiye ortak ödüllü) Türk sinemasının dünya sinemasında kazandığı en prestijli ödüldür. Sürü (1978), Düşman (1979) gibi filmleri Türk Kürt toplumsal koşulları dramatize eden eserler. Hayatı-boyunca-tartışmalı-siyasi-figür oldu; 1981 cezaevinden firarı sonrası Fransa'ya-sığındı ve 1984'te Paris'te vefat etti. Soyadı Güney olarak Türk sinema belleğinin önemli isimlerinden biridir.
Uluslararası Karşılıkları
- Türkçe (kaynak)Güney
- Azerbaycan TürkçesiGüney
Ünlü İsimdaşlar
Güney Dal
Türk romancı (1944-2017). Berlin'e işçi olarak göç ettikten sonra başladığı yazı hayatında *İş Sürgünleri* (1976), *Geniş Geniş Bir Sahil* (1990) gibi eserlerle Türk göçmen edebiyatının önde gelen yazarlarından biri olmuştur.