İmran

İmran, Arapça 'Imrān (عمران) — '-m-r (yaşamak, ömür-sürmek; imâr-etmek) kökünden — imâr-eden, ömür-süren; soylu-aile anlamlarına gelir. Ümran'ın (bk. Ümran maddesi) eril karşılığıdır. İslamî gelenekte Hz. İmran, Hz. Meryem'in babası; Kur'an'ın 3. suresi Āl-i 'Imrān (İmran-Ailesi) bu adı taşır ve Hz. Meryem'in annesi Hannah'nın Allah'a sunduğu adak (Âl-i İmrân 35-36) üzerine inşa edilir. Âl-i İmrân 33'te Inna'llāha iṣṭafā Ādama wa Nūḥan wa āla Ibrāhīm wa āla 'Imrān 'alā al-'ālamīn ("Şüphesiz Allah Adem'i, Nuh'u, İbrahim ailesini ve İmran ailesini âlemlere üstün-saf seçti") ifadesiyle Hz. İmran ailesi peygamber-soyu kategorisinde anılır. Türk-İslam dindar Anadolu ailelerinin sevdiği klasik Kur'anî isim olarak yerleşmiştir; 111 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #350 sıradadır.

Bk. Ümran maddesi tam etimoloji-detay bölümü. İmran ve Ümran aynı Arapça 'Imrān / 'umrān (عمران) kökünden gelen iki yakın ad-formudur; İmran eril (Hz. Meryem'in babasının özel-adı), Ümran dişil (mücerret-isim olarak imâr-ediliş, gelişmişlik, medeniyet). '-m-r kökü Arapça yaşamak, ömür-sürmek; imâr-etmek; bir-yeri-yapılı-hâle-getirmek anlamlarına gelir. Kur'an'da Hz. İmran özel-adı doğrudan zikredilir: Âl-i İmrân 33'te āla 'Imrān (İmran-ailesi) Hz. İbrahim-ailesi ile birlikte peygamber-soyu kategorisinde sayılır; Âl-i İmrân 35'te imra'atu 'Imrān (İmran'ın eşi, Hz. Meryem'in annesi Hannah) Allah'a sunduğu adak-bağlamında geçer. Klasik İslamî tefsir geleneği iki ayrı 'Imrān figürünü tartışır: (1) Hz. Musa ve Hz. Hârun'un babası 'Imrān ibn Yashar (Tevrat'ta Amrām, Eski-Ahit'in Çıkış Kitabı); (2) Hz. Meryem'in babası 'Imrān (Hz. Yûhânna Joachim ile Hıristiyan-geleneğinde özdeşleştirilen). Klasik müfessirler iki figürün-karıştırılmaması gerektiğini ifade eder. Türkçeye Osmanlı dini-edebî yoluyla İmran yerleşmiştir; modern Türkiye'de hem dindar-Kur'anî hem unisex-modern kullanım görülür.