Muhiddin

Muhiddin, Arapça Muḥyī al-Dīn (محيي الدين) — muḥyī ("diriltiyici, hayât-veren") ve al-dīn ("din") söz-unsurlarının terkibinden — dinin diriltiyicisi, dinin canlandıranı, klasik İslamî tasavvuf-onursal söz-yapısının söz-merkezi söz-imgesi anlamlarına gelir; Muhittin adının yan-form yan-yumuşak-söyleyişin söz-yansıması yan-formudur (bk. Muhittin maddesi yan-form söz-örgüsü). En bilinen taşıyıcısı klasik İslamî tasavvuf-felsefe söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge Muḥyī al-Dīn İbn 'Arabī (1165-1240) — al-Shaykh al-Akbar ("En-Yüce-Şeyh") onursal-yan-form lakabıyla anılan, klasik vahdet-i vücûd doktrininin söz-merkezi pîri; al-Futūḥāt al-Makkiyya (Mekke-Fütûhâtı) ve Fuṣūṣ al-Ḥikam (Hikmetlerin Yüzükleri) eserlerinin müellifi; klasik İslamî tasavvuf-edebiyatının söz-merkezindeki söz-yapısı yan-bağlanır. Aynı kök-ailesinden al-Muḥyī (Diriltiyici-Allah; 99 İsm-i Hüsnâ'dan) yan-form söz-yapısı; klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Kur'an-ı Kerîm'de yuḥyī / al-Muḥyī fiil-yan-formları söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi: Hac 22:6 Innahu yuḥyī al-mawtā — "O, ölüleri diriltir"; Hadid 57:2 Yuḥyī wa-yumītu wa-huwa 'alā kulli shay'in qadīr — "Diriltir ve öldürür; O, her şeye gücü yetendir." 162 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #447 sıradadır.

Arapça Muḥyī al-Dīn (محيي الدين), iki Arapça söz-unsurunun terkibinden yapılmıştır: muḥyī ("diriltiyici, hayât-veren; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde ḥ-y-y kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-Muḥyī — Diriltiyici-Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sı, al-Ḥayy — Diri-Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sı, yuḥyī — diriltir, aḥyā — diriltti, al-ḥayāt — hayat, istiḥyā — utanma; bk. Hayat maddesi yan-form söz-örgüsü, al-istiḥyā' — utanma-yan-yapı, al-ḥayy al-qayyūm — Diri-Kayyum yan-form söz-yapısı yan-örgüsü") ve al-dīn ("din; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde d-y-n kök-ailesinden 'borç-yükümlülük-itaat-din' yan-yorumlu söz-yapısı; bk. Alaeddin maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada"). Birleşim Muḥyī al-Dīn = "dinin diriltiyicisi, dinin canlandıranı, dinin yan-onursal-yan-yapısı". Muhittin adının yan-form yan-yumuşak-söyleyişin söz-yansıması yan-formudur (bk. Muhittin maddesi yan-form söz-örgüsü); klasik halk-Anadolu söz-örgüsünde -ttin/-ddin yan-yumuşak-söyleyişin söz-yapısının söz-yansıması yan-bağlanır. -eddin sonekli compound erkek adları klasik Sünni-İslam ulemâ-saray-tasavvuf geleneğinin onursal lakap-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı (bk. Alaeddin, Necmeddin maddeleri yan-form söz-örgüsü detayı orada). En bilinen taşıyıcısı klasik İslamî tasavvuf-felsefe söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge: Muḥyī al-Dīn Muḥammad ibn 'Alī ibn Muḥammad ibn al-'Arabī al-Ḥātimī al-Ṭā'ī (1165-1240) — al-Shaykh al-Akbar ("En-Yüce-Şeyh") onursal-yan-form lakabıyla anılan, klasik vahdet-i vücûd doktrininin söz-merkezi pîri; Endülüs-Mursiyye'de doğdu (1165), Şâm-Dımaşk'ta vefât-etti (1240, Cebel-i Kâsiyûn türbesi); klasik İslamî tasavvuf-felsefe-edebiyatının söz-merkezindeki söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Eserleri: al-Futūḥāt al-Makkiyya (Mekke-Fütûhâtı, 37-cilt — klasik İslamî tasavvuf-felsefe söz-örgüsünün söz-merkezi en-büyük eseri; 13. yüzyıl); Fuṣūṣ al-Ḥikam (Hikmetlerin Yüzükleri — 27 peygamber-yan-yapısının söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır); Tarjumān al-Ashwāq (Aşk-Tercümanı — Pers-Arap divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır); al-Risāla al-Wujūdiyya, al-Tadbīrāt al-Ilāhiyya, Mawāqi' al-Nujūm yan-bağlanır. Klasik vahdet-i vücûd doktrini İslamî tasavvuf-felsefe söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; Sadr al-Dīn al-Qūnawī (1207-1274 — bk. Cemalettin maddesi yan-form söz-örgüsü), 'Abd al-Razzāq al-Kāshānī (öl. 1330), Dāwūd al-Qayṣarī (öl. 1351), Mollâ Câmî (1414-1492), İsmâ'îl Hakkı Bursevî (1652-1725), 'Abd al-Ghaniyy al-Nābulusī (1641-1731 — bk. Abdulgani maddesi yan-form söz-örgüsü) yan-yan-yapısı klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Diğer taşıyıcıları: (2) Muḥyī al-Dīn al-Nawawī (1233-1277) — klasik Sünni-Şâfi'î hadis-fıkıh-âliminin söz-merkezi söz-yapısı; Riyāḍ al-Ṣāliḥīn ve al-Arba'ūn al-Nawawiyya (40 Hadîs-i Nevevî) eserlerinin söz-imgesi yan-bağlanır; (3) Muḥyī al-Dīn ibn al-Khaṭīb (1313-1374) — klasik Endülüs-Granadan vezîri-edebî söz-yapısı yan-bağlanır. Aynı kök-ailesinden al-Muḥyī (Diriltiyici-Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sı; klasik İslamî al-Asmā' al-Ḥusnā söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır), al-Ḥayy (Diri-Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sı; al-Ḥayy al-Qayyūm yan-form söz-yapısı; Âyetü'l-Kürsî — Bakara 2:255 Allāhu lā ilāha illā Huwa al-Ḥayy al-Qayyūm yan-bağlamlı söz-yapısının söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır). Kur'an-ı Kerîm'de yuḥyī / al-Muḥyī / uḥyī / aḥyā fiil-yan-formları söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi: (1) Hac 22:6 Innahu yuḥyī al-mawtā — "O, ölüleri diriltir"; (2) Rûm 30:50 Anẓur ilā āthāri raḥmati'llāhi kayfa yuḥyī al-arḍa ba'da mawtihā — "Allah'ın rahmetinin eserlerine bak; ölümünden sonra yeryüzünü nasıl diriltiyor"; (3) Hadid 57:2 Yuḥyī wa-yumītu wa-huwa 'alā kulli shay'in qadīr — "Diriltir ve öldürür; O, her şeye gücü yetendir"; (4) Bakara 2:73 Kadhālika yuḥyī'llāhu al-mawtā wa-yurīkum āyātihi la'allakum ta'qilūn — "Böylece Allah ölüleri diriltir ve size âyetlerini gösterir". Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Muhyiddîn / Muhiddin / Muhittin / Muhyettin yan-formlarında yerleşmiştir.