Salahattin

Salahattin, Arapça compound: Ṣalāḥ (صلاح — iyilik, düzgünlük, doğruluk; ṣ-l-ḥ kökünden) ve al-Dīn (الدين — din, mensubiyet) sözcüklerinin terkibinden dinin-iyiliği, dinin-düzgünlüğü, manevî-doğruluk-mertebesi-sahibi anlamlarına gelir. Klasik İslamî -eddin (-al-Dīn) sonlu compound theofor onursal-mertebe-lakaplarının ailesindendir. Tarihsel-referansı Ṣalāḥ al-Dīn al-Ayyūbī (1138-1193) — Eyyûbî hânedanının kurucu-sultanı, klasik İslamî fātiḥ Bayt al-Maqdis (Kudüs-fâtihi) onursal-sıfatıyla anılır; 1187 Hıttîn Savaşı sonucu Kudüs'ü Haçlılardan-geri-aldı, klasik İslamî sîret-cengî-mirasının merkez figürü. Aynı kök-ailesinden al-ṣāliḥ (sâlih, iyi-davranan; al-ṣāliḥūn — sâlihler, klasik İslamî onursal-grup), al-Maṣlaḥa (mesâlih, yarar; klasik İslamî fıkıh-jargonunda al-maṣlaḥa al-mursala — kamu-yararı doktrini), al-Iṣlāḥ (ıslah-etme, düzeltme), al-Ṣulḥ (sulh, barış-yapma) yan-örgüsü türetilmiştir. 148 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #438 sıradadır.

Arapça Ṣalāḥ al-Dīn (صلاح الدين) compound terkibi iki Arapça söz-unsurunun birleşmesiyle yapılmıştır: Ṣalāḥ ("iyilik, düzgünlük, doğruluk; ṣ-l-ḥ kökünden — aynı kök-ailesinden al-ṣāliḥ — sâlih, iyi-davranan; al-ṣāliḥūn — sâlihler klasik İslamî onursal-grup; al-Maṣlaḥa — mesâlih, yarar; klasik İslamî fıkıh-jargonunda al-maṣlaḥa al-mursala — kamu-yararı doktrini, klasik İslamî hukuk-felsefesinin merkez kavramı; al-Iṣlāḥ — ıslah-etme, düzeltme; al-Ṣulḥ — sulh, barış-yapma; aṣlaḥa / yuṣliḥu — Form IV: ıslah-etti / ıslah-eder; al-muṣliḥ — ıslahatçı; al-ṣalāḥ al-akhlāqī — ahlâkî-iyilik") ve al-Dīn ("din, mensubiyet, hesap-günü"). Birleşim Ṣalāḥ al-Dīn = "dinin-iyiliği, dinin-düzgünlüğü; manevî-doğruluk-mertebesi-sahibi". Bu compound onursal-mertebe-lakap formülü Selçuklu-Memlûk-Anadolu Türk-İslam yöneticileri-ulemâsı için 11-15. yüzyıllarda standart edildi. Tarihsel-referansı al-Sulṭān Ṣalāḥ al-Dīn Yūsuf ibn Ayyūb al-Ayyūbī (1138-1193) — Eyyûbî hânedanının kurucu-sultanı, klasik İslamî fātiḥ Bayt al-Maqdis (Kudüs-fâtihi) onursal-sıfatıyla anılır. Tikrit (modern Iraq) doğumlu Kürt-Eyyûbî, klasik İslamî sîret-cengî-mirasının merkez figürlerinden biri olarak ünlüdür. 4 Temmuz 1187 Hıttîn Savaşı (Filistin-Galile Tepesi'nde) Haçlı-Kudüs Krallığı'nı yendi; 2 Ekim 1187'de Kudüs'ü 88 yıllık Haçlı-işgali sonrası geri-aldı (Birinci-Haçlı-Seferi 1099'daki Kudüs-fethi-katliamı sonrası ilk-İslamî-fetih). Üçüncü-Haçlı-Seferi'nde (1189-1192) Aslan-Yürekli-Richard ile mücadele etti; 1192 Ramla-Anlaşması ile Kudüs Müslümanlarda kaldı. 4 Mart 1193'te Şam'da vefât-etti; cenazesi Şam-Emevi-Camii yakınındaki Türbe-i Selâhaddin'de yer alır. Klasik halk-türkçü-tasavvuf söyleminde Selâhaddin Eyyûbî lakabıyla anılır; modern Türk-Pers-Arap-Kürt halk-tarih hafızasının ortak-figürü. Diğer tarihsel Ṣalāḥ al-Dīn lakaplı figürlerden Ṣalāḥ al-Dīn al-Ṣafadī (1297-1363 — Memlûk-edebiyat-tarihçisi al-Wāfī bi-l-wafayāt eserinin yazarı), Ṣalāḥ al-Dīn al-Khalīlī (15. yüzyıl âlim) yer alır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Selâhaddin / Salâhattin / Salahattin yan-formlarında yerleşmiştir.