Yunus

Asur İmparatorluğu'nun başkenti Ninova halkına gönderilmiş peygamber. Halkın kendisini dinlememesi üzerine şehri terk etmesi, gemiye binmesi, deniz fırtınasında gemiden atılarak büyük bir balık tarafından yutulması ve balığın karnında Allah'a yakarışı sonucu kurtarılması, Kur'an'ın 10. sûresinde ve Tevrat'ın Yona Kitabı'nda anlatılır. Tövbenin ve Allah'ın affının sembolü olarak üç dinin ortak peygamberlerindendir.

Türkçe tasavvuf şiirinin kurucu figürü. Asıl ismi tam bilinmez, Emre (arkadaş, sevgili) lakabını taşır. Sade Türkçeyle yazdığı şiirleri, Türk halk edebiyatının en çok alıntılanan dizelerini içerir: "Yaratılmışı severim yaratandan ötürü", "Bir ben vardır bende benden içerü". 700. doğum yılında (2016) UNESCO Yunus Emre Yılı ilan etti.

10. sûre, 109 ayet. Sûre, adını Hz. Yunus'tan alır; onun kıssası sûrenin sonuna doğru kısaca anlatılır (98. ayet). Enbiyâ Sûresi 21:87-88'de ise balığın karnındaki yakarışı detaylı aktarılır: "Senden başka hiçbir ilâh yoktur. Seni tenzîh ederim. Gerçekten ben zalimlerden oldum." Bu ayet, tevbenin klasik Kur'anî ifadesi olarak Müslümanların zor anlarında okuduğu duâ-yı Yûnus formülüdür.

Türkçenin en eski ve en yaygın okunan tasavvuf şiir külliyatı. 400'e yakın şiir, sade halk Türkçesiyle, hece ölçüsüyle yazılmış; insan-Tanrı ilişkisini lirik-mistik bir dille kurar. Türk edebiyatında saf Türkçe şiirin kökünü oluşturur ve yüzyıllardır halk eğitiminin temel metni olmaya devam eder.

Yunus Emre'nin mısraları, 20. yüzyıl Türk halk müziğinin en büyük sesleri — Âşık Veysel, Ruhi Su, Neşet Ertaş — tarafından yüzlerce kez bestelendi. Bu yorumlar, Yunus adını taşıyanlar için doğrudan modern bir kültürel köprü oluşturur.