Behzat

Behzat, Pers compound: Beh ("iyi, güzel; klasik Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; bihtar — daha-iyi yan-form söz-yapısı") ve -zād ("doğmuş, evlat; klasik Pers compound söz-yapısının söz-merkezindeki yan-form söz-yapısı; bk. Gülzade maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada") söz-unsurlarının terkibinden iyi-doğmuş, soyu-sopu-temiz, asîl-soylu anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Soyu sopu temiz, doğuştan iyi, temiz kimse manasında nitelendirir. Klasik Pers compound X-zād (X-soyundan-doğmuş) onursal-yan-form söz-yapısının ailesindendir; aynı aileden Şehzade (sultan-evladı), Beyzade (bey-evladı), Gülzade (gül-evladı; bk. Gülzade maddesi söz-örgüsü), Pâkzâd (pâk-evladı), Pîrzâd (pîr-evladı), Hânzâd (han-evladı), Hür-zâd (hür-evladı) yan-örgüsü oluşur. beh- başlangıçlı klasik Pers compound söz-yapıları klasik Pers divan-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindedir; Behnâz (iyi-naz), Behmen (iyi-anlayışlı; klasik Pers Şehnâme-mitolojisinde Behmen-Şâh yan-bağlamı), Behrâm (klasik Pers astrolojik yan-bağlamı; Mirrīkh — Mars-gezegeni yan-form söz-yapısı), Behrûz (iyi-gün), Behcet (iyi-zarafet; bk. Behcet yan-form söz-örgüsü), Behlül (iyi-yan-yorumlu) yan-örgüsü vardır. 173 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #431 sıradadır.

Pers compound Behzat, iki Pers söz-unsurunun birleşmesiyle yapılmıştır: Beh ("iyi, güzel; klasik Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; bihtar — daha-iyi yan-form söz-yapısı; bihtarīn — en-iyi yan-form; klasik Pers söz-örgüsünde bahz, bih yan-form söz-yapısı yan-bağlanır; aynı kök-ailesinden Avesta-Pers vohu — iyi yan-yorumlu söz-yapısı") ve -zād ("doğmuş, evlat; klasik Pers compound söz-yapısının söz-merkezindeki yan-form söz-yapısı; zādan — doğurmak fiilinden ism-i mef'ul yan-form; zād-ūbūm — doğum-yer, zādrūz — doğum-günü yan-form söz-yapısı; bk. Gülzade maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada") söz-unsurlarının terkibinden — iyi-doğmuş, soyu-sopu-temiz, asîl-soylu. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Soyu sopu temiz, doğuştan iyi, temiz kimse manasında nitelendirir. Klasik Pers compound X-zād (X-soyundan-doğmuş) onursal-yan-form söz-yapısının ailesindendir; aynı aileden Şehzade ("sultan-evladı; klasik Osmanlı saray-jargonunun söz-merkezi söz-yapısı"), Beyzade (bey-evladı), Gülzade ("gül-evladı; bk. Gülzade maddesi söz-örgüsü"), Pâkzâd (pâk-evladı), Pîrzâd (pîr-evladı), Hânzâd (han-evladı), Hür-zâd (hür-evladı), Mîrzâd / Mîrzâ / Mirza ("emir-evladı; bk. Mirza maddesi yan-form söz-örgüsü"), Süzme-zâd (süzme-evladı), Cihân-zâd (cihân-evladı), Türk-zâd (Türk-evladı) yan-örgüsü oluşur. beh- başlangıçlı klasik Pers compound söz-yapıları klasik Pers divan-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindedir; Behnâz ("iyi-naz; klasik Pers compound söz-yapısı"), Behmen ("iyi-anlayışlı; klasik Pers Şehnâme-mitolojisinde Behmen-Şâh yan-bağlamı; Bahman — klasik Pers Avesta-mitolojisinde Vohu Manah — iyi-akıl yan-form söz-yapısının söz-yansıması"), Behrâm ("klasik Pers astrolojik yan-bağlamı; Mirrīkh — Mars-gezegeni yan-form söz-yapısı; klasik Pers Şehnâme-mitolojisinde Behrâm Çûbîn yan-bağlamlı söz-yapısı"), Behrûz ("iyi-gün; klasik Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı"), Behcet ("iyi-zarafet; bk. Behcet yan-form söz-örgüsü"), Behlül ("iyi-yan-yorumlu; klasik halk-tasavvuf söz-örgüsünün söz-merkezindeki figür yan-bağlanır; Behlül-i Dânâ — Hârûn al-Rashîd dönemi tasavvuf-pîri yan-bağlamı"), Beh-âver (iyi-getiren), Beh-bûd (iyi-olma) yan-örgüsü vardır. Klasik Pers divan-şiir geleneğinde Hâfız (1315-1390), Sa'dī (1210-1291), Câmî (1414-1492), Firdevsî (940-1020), Şeyh Galib (1757-1799) gibi büyük şâirler-pîrler beh, behzâd, behcet sözcüklerini onursal-asîllik söz-imgesi şeklinde işler. Behzat özellikle dindar-eğitimli Osmanlı-Anadolu Türk-İslam-Pers ailelerin sevdiği zarif erkek-adlandırma kategorisinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı. Klasik halk-türkü-edebî söyleminde Behzat-yârın-onursal-zarafeti, Behzat-yârın-yumuşak-yan-yan-asîlliği yan-form söz-yapıları yer aldı. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Behzâd / Behzat / Beh-zād yan-formlarında yerleşmiştir.