Reis

Reis, Arapça ra'īs (رئيس) — r-'-s (baş, klasik halk-Arap-Sami söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı) kökünden — baş, başkan, lider, klasik halk-İslamî onursal-yan-yapı söz-yapısı anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Baş, başkan manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden al-ra's (baş), al-Ru'asā' (başkanlar-çoğul), al-ri'āsa (başkanlık), al-mar'ūs (yan-form söz-yapısı), al-Re'īsu al-Mu'minīn (Mü'minler-Reisi yan-form söz-yapısı), Cumhurbaşkanı yan-form söz-yapısı yan-örgüsü oluşur. Klasik Osmanlı söz-örgüsünde Reis-i 'Ulemâ (ulemâ-reisi), Reis-i Cumhûr (Cumhurbaşkanı), Re'îsü'l-Küttâb (Hâriciye-Vezîri-yan-yapı söz-yapısı), Re'îsü'l-Etibbâ (baş-doktor) yan-form söz-yapıları klasik halk-Osmanlı onursal-yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. *En bilinen taşıyıcılarından Pîrî Reis** (1465-1553) — klasik Osmanlı denizcilik-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge; Kitâb-ı Bahriyye (1521 ve 1525) ve 1513 Pîrî Reis-Haritası* (klasik dünya-coğrafya söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır) yan-bağlanır. 118 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #441 sıradadır.

Arapça ra'īs (رئيس), r-'-s ("baş, klasik halk-Arap-Sami söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde r-'-s kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-ra's — baş, al-Ru'asā' — başkanlar-çoğul, al-ri'āsa — başkanlık, al-mar'ūs — yan-form söz-yapısı, al-Re'īsu al-Mu'minīn — Mü'minler-Reisi yan-form söz-yapısı, al-Re'īsu al-Khalīfa — Halîfe-Reisi, al-Ru'asā' al-arba'a — Dört-Halîfe-Reisi yan-form söz-yapısı yan-örgüsü") kökünün etken-sıfat-fiil formu (fa'īl vezni) — baş, başkan, lider, klasik halk-İslamî onursal-yan-yapı söz-yapısı. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Baş, başkan manasında nitelendirir. Klasik Osmanlı söz-örgüsünde Reis-i 'Ulemâ (ulemâ-reisi), Reis-i Cumhûr (Cumhurbaşkanı; klasik halk-Cumhuriyet söz-yapısı), Re'îsü'l-Küttâb (Hâriciye-Vezîri-yan-yapı söz-yapısı; klasik Osmanlı söz-yapısı), Re'îsü'l-Etibbâ (baş-doktor; klasik Osmanlı söz-yapısı), Reis-i 'Ulemâ-i Rûmili (klasik halk-Osmanlı söz-yapısı), Reis-paşa (klasik halk-Osmanlı denizcilik söz-yapısı), Hâriciye Reisi, Dâhiliye Reisi yan-form söz-yapıları klasik halk-Osmanlı onursal-yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. En bilinen taşıyıcıları: (1) Pîrî Reis (Muḥyiddīn Pîrî ibn Ḥajjī Meḥmed, 1465-1553, Karaman/Gelibolu) — klasik Osmanlı denizcilik-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge; Kitâb-ı Bahriyye (1521 birinci baskısı, 1525 ikinci baskısı; klasik Akdeniz-portolan söz-yapısının söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır) ve 1513 Pîrî Reis-Haritası (Topkapı-Sarayı'nda korunan klasik dünya-haritası; Amerika-yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır) eserlerinin söz-imgesi yan-bağlanır; klasik dünya-coğrafya söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapı; (2) Hayrettin Reis (Hayrettin Paşa Barbaros, öl. 1546 — klasik Osmanlı kapudân-ı deryâ; bk. Hayrettin, Barbaros maddeleri yan-form söz-örgüsü); (3) Turgut Reis (1485-1565 — klasik Osmanlı denizcilik söz-merkezi figürü); (4) Salih Reis (1488-1568 — klasik Osmanlı kapudân-ı deryâ); (5) Murat Reis (1534-1638 — klasik Osmanlı denizcilik figürü). Klasik halk-Cumhuriyet söz-örgüsünde Reis-i Cumhûr — Cumhurbaşkanı yan-form söz-yapısı klasik halk-Türkiye-Cumhuriyet söz-yapısının söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır; Mustafa Kemal Atatürk'ün (1881-1938) klasik halk-onursal-yan-form söz-yapısı yan-bağlanır. Klasik halk-Türk-İslam söz-örgüsünde Reis-i Mü'minîn (Mü'minler-Reisi — yan-form söz-yapısı; klasik halk-tasavvuf söz-yapısı yan-bağlanır), Reis-i Cumhûr-i İslâm (klasik halk-İslam-Cumhuriyet söz-yapısı), Reis-i 'Ulemâ-Rûmili yan-form söz-yapıları klasik halk-onursal söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Re'îs / Reis yan-formunda yerleşmiştir. Reis özellikle 1907'den itibaren klasik halk-Osmanlı-Türk-İslam ailelerinin sevdiği klasik onursal-yan-yapı erkek adı oldu.