Şehrinaz

Şehrinaz, Pers compound: şehr (Pers shahr شهر — "şehir, kent, klasik Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı") ve -i (Pers ezâfe yan-yapı söz-yapısı; "-nin/-nın") ve nâz (Pers nāz — "naz, eda, işve, zarafet; klasik Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki estetik-söz-yapısı; bk. İsminaz, Gülnaz, Şehnaz, Binnaz, Sehernaz, Selvinaz, Feleknaz maddeleri yan-form söz-örgüsü") söz-unsurlarının terkibinden nâzlı-şehir, şehir-zarafeti, şehrin-zarafetli-yan-yansıyan-yan-yapısı, klasik halk-Pers-Türk halk-zarafet söz-yapısının söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. Klasik Pers divan-şiir geleneğinde shahr-bānū (şehrin-hanımefendisi), shahrāzād (şehri-süsleyen — Bin Bir Gece Masalları anlatıcısı; klasik halk-Pers söz-yapısı yan-bağlanır), shahr-i nāz (nâzlı-şehir), shahr-bān (şehri-koruyan), shahr-yār (şehir-yâri) yan-form söz-yapıları sevgili-tasvirinin söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. -naz sonekli klasik Pers-Türk compound söz-yapıları halk-zarafet kız-adlandırma kategorisinin söz-merkezindeki söz-imgelerindendir; bk. ilgili maddeler yan-form söz-örgüsü detayı orada. Şehrinaz özellikle Anadolu kırsal-bölge halk-zarafet ailelerinin sevdiği klasik kız adıdır. 138 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #405 sıradadır.

Pers compound Şehr-i Nāz, üç Pers söz-unsurunun terkibinden yapılmıştır: şehr (Pers shahr شهر — "şehir, kent; klasik Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; aynı kök-ailesinden shahrāzād — şehri-süsleyen; klasik halk-Pers söz-yapısı; Bin Bir Gece Masalları anlatıcısı yan-bağlamı, shahr-bānū — şehrin-hanımefendisi, shahr-yār — şehir-yâri, shahr-bān — şehri-koruyan, shahr-i muqaddas — kutsal-şehir, shahr-i 'aşk — aşk-şehri, Padishāh — pâd-şâh; klasik halk-Türk-Pers söz-örgüsünde Osmanlı pâdişâh-onursal-yan-form söz-yapısı yan-örgüsü"), -i (Pers ezâfe yan-yapı söz-yapısı; "-nin/-nın" yan-bağlama söz-yapısı), nâz (Pers nāz — "naz, eda, işve, zarafet; klasik Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki estetik-söz-yapısı; aynı kök-ailesinden nāzān — naz-yapanlar, nāz-perver — naz-besleyen, nāzanīn — naz-yan-yumuşak yan-form söz-yapısı; bk. İsminaz, Gülnaz, Şehnaz, Binnaz, Sehernaz, Selvinaz, Feleknaz maddeleri yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada"). Birleşim Şehr-i Nāz = "nâzlı-şehir, şehir-zarafeti, şehrin-zarafetli-yan-yansıyan-yan-yapısı, klasik halk-Pers-Türk halk-zarafet söz-yapısının söz-merkezindeki söz-yapısı". Klasik Pers divan-şiir geleneğinde Hâfız Şîrâzî (1315-1390), Sa'dī Şîrâzî (1210-1291), Câmî (1414-1492), Şeyh Galib (1757-1799), Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (1207-1273), Nizâmî Gencevî (1141-1209) gibi büyük şâirler-pîrler shahr-bānū (şehrin-hanımefendisi), shahrāzād (şehri-süsleyen — Bin Bir Gece Masalları anlatıcısı; klasik halk-Pers söz-yapısı yan-bağlanır; Alf Layla wa Layla — Bin Bir Gece — söz-merkezi söz-yapısı), shahr-i nāz (nâzlı-şehir), shahr-bān (şehri-koruyan), shahr-yār (şehir-yâri), shahr-i pâr-pâr (yan-form söz-yapısı), shahr-i ‛aşk (aşk-şehri), shahrnishīn (şehir-sâkini) yan-form söz-yapılarını klasik divan-edebî söz-örgüsünün söz-imgesi şeklinde işler. -naz sonekli klasik Pers-Türk compound söz-yapıları halk-zarafet kız-adlandırma kategorisinin söz-merkezindeki söz-imgelerindendir; Gülnaz (gül-nâz), Ayşenaz, Şehnaz (şâh-nâz), Binnaz (bin-nâz), İsminaz (isim-nâz), Selvinaz (selvi-nâz), Sehernaz (seher-nâz), Feleknaz (felek-nâz), Şehrinaz (şehr-i-nâz; bu yan-form söz-yapısı), Mihrinaz (Mihr-i-Nâz), Saraynaz (Saray-nâz) yan-örgüsü oluşmuştur. Klasik halk-türkü-edebî söyleminde Şehrinaz-yârın-yumuşak-yan-yan-zarafeti, Şehrinaz-yârın-onursal-yan-yan-asîlliği, Şehrinaz-yârın-şehir-yan-yan-yansıyan-cemâli yan-form söz-yapıları yer aldı. Şehrinaz özellikle 1887'den itibaren Anadolu kırsal-bölge halk-zarafet ailelerinin sevdiği klasik kız adı oldu.