Dilber
Dilber İsminin Anlamı ve Kökeni
Dilber, Farsça kökenli olup 'gönlü alıp götüren güzel' anlamına gelir; 'dil' (gönül) ve 'ber' (götüren, alan) sözcüklerinin birleşiminden oluşur. Klasik Türk şiirinde sevgilinin güzelliğini ve büyüleyici etkisini anlatmak için sıkça kullanılan bu sözcük, zamanla kadın ismi olarak da benimsenmiştir.
Farsça dilbar — Farsça dil ile bar bileşiminden oluşan "gönlü götüren, gönül alan, aşk sahibi güzel" anlamındaki kelimedir. Klasik Fars Arap Osmanlı divan şiirinin merkez sembollerindan biri: dilber sevgilinin bakışlı, aşığın gönlünü kapan, güzel yüzlü insan imgesi olarak Şirazi, Sadi, Hafız, Fuzuli, Nef'i divanlarında sıklıkla geçer.
Popülerlik
Cumhuriyet dönemi boyunca orta popülariteyle seyretti; 2020'lerde yükseliyor trendinde (2021 #406 → 2025 #372) klasik divan estetik kadın isimlerinin yeniden değerlendirilmesinin göstergelerinden.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Edebiyatta ve Folklorda
Divan Şiirinde Dilber İmgesi
klasik Fars-Osmanlı divan şiirinin en yaygın sevgili imgelerinden biri; aşığın gönlünü götüren güzel olarak Hafız, Sadi, Fuzuli, Nedim, Şeyh Galib'in gazellerinde yüzlerce kez geçer. Nef'i'nin meşhur mısraı dilber-i-tennaz (naz eden dilber) tamlamasıyla klasik güzellik tasvirinin zirve sembollerindan biri haline geldi. Leyla ile Mecnun, Hüsrev ile Şirin, Yusuf ile Züleyha gibi klasik aşk mesnevilerinde sevgili kadının yüceltilmiş imgesi dilber kavramıyla özetlenirdi.
Modern Kültürde
Dilber (klasik Türk sanat müziği repertuvarı)
MüzikTürk Sanat Musikisi repertuvarında Dilber sözcüğü sayısız şarkıda yer alır; Hüseyin Sadettin Arel, Sadettin Kaynak gibi bestekârların eserlerinde dilber-i-nazım, dilber-i-canım gibi tamlamalar klasik divan estetiğinin modern müzik diline aktarımı olarak işlendi.
Uluslararası Biçimler ve Yazım Varyantları
Dilsel türevler
- Farsça (kaynak)Dilbar
- UrducaDilbar
- Azerbaycan TürkçesiDilbər
- Özbekçe/TacikçeDilbar
Yazım varyantları
Aynı isim, farklı dillerde alışılagelmiş yazım biçimleri.
- ArapçaDilbar