Dilşa

Dilşa, Pers compound: dil (Pers — "gönül, kalp, klasik halk-Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı") ve şâh (Pers — "şâh, kral, klasik halk-Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı") söz-unsurlarının terkibinden gönüllerin-şâhı, gönül-sultanı, klasik halk-Pers-Türk söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. Aynı kök-ailesinden Dil (yan-form söz-yapısı; klasik Pers divan-şiir-jargonunun söz-merkezi söz-yapısı), Dilara — gönül-süsleyen yan-form söz-yapısı, Dilber — gönül-götüren yan-form söz-yapısı, Dildem — gönül-soluğu yan-form söz-yapısı, Dilek (Türkçü yan-bağlam), Dilfeza — gönül-açan yan-form söz-yapısı, Dilek, Dilekçi, Şah (yan-form söz-yapısı), Şehzade, Şehnâz (yan-form söz-yapısı; bk. Sehernaz, Sehrinaz, Perinaz maddeleri yan-form söz-örgüsü), Şahbaz, Şahin, Şahan (yan-form söz-yapısı; bk. Şahan maddesi yan-form söz-örgüsü), Nurşâh (yan-form söz-yapısı) yan-örgüsü oluşur. Klasik halk-Pers-Türk divan-şiir geleneğinde Hâfız Şîrâzî, Sa'dī, Câmî, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî dil — gönül-yan-yapı söz-yapısının söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır (klasik Pers divan-şiir-jargonunda dil-bar — gönül-götüren, dil-rubā — gönül-çelen, dil-dār — gönül-tutan/sevgili, dil-i pāk — saf-gönül söz-merkezi söz-imgeleri yan-bağlanır; bk. Hafız, Gazel, Celaleddin maddeleri yan-form söz-örgüsü). 111 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #403 sıradadır.

Pers compound Dilşa (دلشاه), iki söz-örgüsünün terkibinden yapılmıştır: dil ("gönül, kalp; klasik halk-Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik Pers söz-örgüsünden gelen söz-yapı; aynı kök-ailesinden dil — gönül, Dilara — gönül-süsleyen, Dilber — gönül-götüren, Dildem — gönül-soluğu, Dilfeza — gönül-açan, dil-bar — gönül-götüren, dil-rubā — gönül-çelen, dil-dār — gönül-tutan/sevgili, dil-pāk — saf-gönül yan-form söz-yapıları yan-örgüsü") ve şâh (Pers — "şâh, kral, klasik halk-Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik Pers söz-örgüsünde shāh — kral söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden Şehname, Şehzade, Şehbaz, Şehnâz, Şehinşâh, Şahin, Şahan, Padişah, Nurşâh yan-form söz-yapıları yan-örgüsü; bk. Şahan, Nurşah, Sehernaz maddeleri yan-form söz-örgüsü") söz-unsurlarının birleşmesiyle oluşmuştur. Birleşim Dil+Şâh = "gönüllerin-şâhı, gönül-sultanı, klasik halk-Pers-Türk söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı". Klasik halk-Pers-Türk divan-şiir geleneğinde Hâfız Şîrâzî (1315-1390; bk. Hafız, Gazel maddeleri yan-form söz-örgüsü), Sa'dī Şîrâzî (1210-1291), Câmî (1414-1492), Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (1207-1273; bk. Celaleddin maddesi yan-form söz-örgüsü), Şeyh Galib (1757-1799) gibi büyük şâirler-pîrler dil — gönül-yan-yapı söz-yapısının söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır (klasik Pers divan-şiir-jargonunda dil-bar, dil-rubā, dil-dār — sevgili-yan-yapı söz-merkezi söz-imgeleri yan-bağlanır). Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Dil-Şâh / Dilşâ / Dilşa yan-formunda yerleşmiştir; özellikle Doğu-Anadolu, Güneydoğu-Anadolu (Mardin-Şanlıurfa-Diyarbakır-Adıyaman) muhafazakâr-Türkmen-Yörük-yan-bağlamlı ailelerinin sevdiği klasik kız adı oldu.